Fraktal Düşünceler...

Tabiattan Anayasalara: Basit Kuralların Gücü

2012-01-01T15:11:00.000+02:00

Etrafımızdaki tabiat boşu boşuna yaratılmadığı gibi, onun işleyişine dair keşfettiğimiz kurallar da öyle soyut bilgiler olarak kalsın diye yerleştirilmemiştir doğanın içine. Kâinatın ve tabiatın nasıl çalıştığını anladıkça, buradan kendi yaşantımıza dair de çok önemli bilgiler elde edebiliriz aslında. Geçtiğimiz otuz yılda, daha geçen yüzyılda tabiatta görüp de bilimsel olarak anlamlandıramadığımız bir çok tabii hadiseyi daha iyi anlamamızı sağlayan “kaos ve karmaşıklık bilimleri” sayesinde, bu gün hayata ve olaylara dair yepyeni şeyler söyleyebilmek, kadim doğrularımızın neden “doğru” olduğunu bir kez daha anlayabilmek için güzel fırsatlarımız var. Üstelik bu bilgilerin, kadim bilgeliğimizin bizlere vazettiği temel doğru ve ilkelerle de göz kamaştırıcı bir uyum sergilediklerini fark ettiğimizde, konuya bigane kalmamız imkansızlaşıyor...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Namaz vs. Meditasyon?

2012-01-01T13:05:00.000+02:00

Soru: Meditasyon yapan bir arkadaşım bana meditasyonu tavsiye ettiğinde ona "Namaz da bir nevi meditasyondur" dedim. O da bana bunun doğru olmadığını, meditasyon üzerine bilimsel bir çok çalışma olduğunu ama namazın aynı şey olmadığını söyledi. Meditasyonun beyni geliştirip, yaşlanmayı geciktirdiğini falan anlattı. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?

Muhtemel Cevap: Meditasyon ve benzeri disiplinlerin ruhsal dünyamıza pozitif etki yaptığını biliyoruz. Bu etki, biyolojik bedenimizde de artık çok miktarda çalışmayla gösterildiği gibi, olumlu etkilere sahip (Örnek).
Yazının devamı için tıklayınız >>

Alternatif tedaviler ne zaman işe yaramaz?

2011-12-16T23:44:00.003+02:00

Daha evvelki "Bitkisel tedaviler nasıl işe yarar?" başlıklı yazımdan sonra gerek internette gerekse yüzyüze yaptığım bazı konuşmalardan sonra ilave bir konuda kalem oynatma ihtiyacı hasıl oldu:

Bitkisel tedavilerle ilgili o yorum, sadece "bitkisel tedavilerle" ve "canlı bedeni karmaşık ve özdüzenlenme özelliği olan bir sistem olarak düşünmekle" ilgiliydi; fakat oradan yola çıkarak açılan konular genellikle her zaman gelip "alternatif" veya "tamamlayıcı" tıbba dayanıyor. Böylesi de normal aslında, zira bir çoğumuz "bitkisel ilaçlar"ın yalnızca "modern tıp dışında" kullanılabileceği gibi bir yanılgıya sahibiz... Bu konuyu daha sonra ele almak üzere ana noktaya gelelim:
Yazının devamı için tıklayınız >>

Medeni yabancılaşma

2011-12-01T01:21:00.001+02:00

Yabancılaşmak nasıl bir şey? Doğaya yabancılaşıyoruz, evet, kendimize de öyle.. Ama ne derecede acaba? Şehirde yaşayan insanlara biraz bakıp düşününce gözüme şöyle şeyler takıldı:

Gün içinde bir çok şey yapıyoruz; otomatik ve pek fazla düşünmeden...

Yazının devamı için tıklayınız >>

Bitkisel tedaviler nasıl işe yarar?

2011-11-22T23:12:00.001+02:00

Alternatifiydi, gelenekseliydi, ortodoksuydu derken, tıbbi yontem ve yaklaşımlar arasındaki tartışma gittikçe alevleniyor. Bir yandan tıbbi herhangi bir eğitimi olmayan insanların da aralarında bulunduğu bir kesim "her derda deva bitkiler" hakkında kitaplar yazıp tedaviler öneriyorlar. Diğer yandan bir kısım tabipler, ilaçlar ve kanıta dayalı tıp dışında herhangi bir sağaltım yöntemini kabul etmemek konusunda ileri düzeyde bir tutuculuk içindeler. En geniş nüfusa sahip olduğunu düşündüğüm bir balka grup ise, ilaçların bir çoğunun tabiattaki bileşimlerden elde edildiği gerçeğinden de hareketle, ilaçlara destek olabilecek bitkisel rejimlerin varlığını kabul ediyor, hatta ara sıra uyguluyor; fakat iş bunları tıbbi olarak ciddi bir biçimde gündeme almaya gelince, o noktada oldukça çekinceli yaklaşıyorlar.
Yazının devamı için tıklayınız >>

"Art hayal" nasıl oluşur?

2011-11-21T18:06:00.001+02:00

Soru: Gözümüze patlatılan bir fotoğraf makinası flaşından sonra, bir süre görüntü alanımızın ortasında karanlık bir alan kalıyor. Yahut belli bir süre siyah-beyaz (bazen de renkli) şekillere bakıp, ardından beyaz bir zemine baktığımızda (yahut gözümüzü kapattığımızda) bir süre sonra o şeklin adeta "negatif" görüntüsü gözümüzün önüne geliyo ve bir kaç saniye sonra da kayboluyor. Bu hadise gözümüzle mi yoksa beynimizle mi ilgili, ve eğer biliniyorsa, oluşma mekanizması nedir?
Yazının devamı için tıklayınız >>

Müzik ve zihin üzerine çarpıcı gerçekler-4

2011-11-21T10:34:00.001+02:00

Dilin müziği, müziğin dili

Dille müzik arasında yakın bir ilişki olduğundan bahsetmiştim. Bu ilişkiyi aslında biraz düşününce çıkartmak oldukça kolaydır. Konuşurken duygusal içeriği yansıtmak üzere ses tonumuzda ve şiddetinde yaptığımız ayarlamalar ve dinlediğimiz konuşmalardaki ses tonu özelliklerinden devşirdiğimiz anlamlar bu konuda güzel ipuçları veriyor. Dile eşlik eden müzikal unsurlar, duygularımızın ifadesi için vazgeçilmez bir öneme sahip. Fakat dil ve müzik ilişkisi sadece bununla sınırlı değil...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Müzik ve zihin üzerine çarpıcı gerçekler-3

2011-11-20T14:16:00.001+02:00

Müzikte "akış" (groove)

Müzik dediğimiz ses dizilerini ve ritim ögelerini algılama işi beynimiz için oldukça basit bir iş olmakla beraber beyin üzerine çalışan araştırıcılar için halen sırlarla dolu bir süreç. Müziğin tempo, faz farkı, ton, nota, yön ve yoğunluk gibi teknik ve mekanik bileşenlerini ayırt eden sinirsel mekanizmaları büyük oranda biliyoruz. Fakat müziğin duyguları ve vücudu harekete geçiren, insanı coşturan, hüzünlendiren veya başka ruh hallerine sokan özelliklerini henüz çok da iyi anlamış değiliz.

Müziğin dikkate değer bir özelliği, benim "akış" demeyi tercih ettiğim, İngilizce'de (yiv-oluk-kanal gibi anlamlara gelen) "groove" olarak bilinen özelliktir. Ne olduğunu henüz tam olarak tanımlayamamış olsak da, müzik algısında çok önemli olan ve müzik algısının kaotik bileşenini oluşturan en önemli özelliklerden birisidir.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Müzik ve zihin üzerine çarpıcı gerçekler-2

2011-11-20T12:46:00.001+02:00

Müziğin insan toplumlarının tamamında ortak bir özellik olduğunu biliyoruz. Yeryüzünde birbirinden farklı bir çok insan toplulukları var. Bunların bir çoğu benzer dil ve mantık sistemleri kullanırken, müzik tüm insan toplumlarında ortak bir özellik. Dünyanın ücra köşelerinde yaşayan bazı kabilelerde, sayı ve renk gibi kavramlar bulunmazken, bir "dil" ve özel bir "müzik" muhakkak karşımıza çıkıyor. Matematik ve sayma hakkında hiç bir kavramları olmayan toplulukların bile müziği kullanması, müziğin evrenselliği hususunda balı başına ilginç bir bulgu.

Dilin müziği konusuna girmeden önce, müziğin insan beyninde meşgul ettiği alanlara ve nasıl bir çözümlemeye uğradığına kısaca bir bakalım....
Yazının devamı için tıklayınız >>

Teknoloji ve Rahatlık: Ölümcül bileşim?

2011-11-18T11:16:00.001+02:00

Bedenimiz son derece karmaşık bir sistemler birliğidir aslında. Zihnimize ev sahipliği yapan beynimiz ve sinir sistemimiz ile geri kalan bütün vücut sistemleri ayrılmaz bir birliktelik içinde çalışırlar. Bedenin herhangi bir yerinde olup biten olaylar ve meydana gelen değişiklikler doğrudan zihnin çalışması üzerine etki eder. Aynı şekilde zihinsel aktivitenin de beden işleyişi üzerinde şaşırtıcı etkileri vardır. Zihnimizden sadece düşünceler geçirerek bedenimizin fizyolojik düzenini etkileyebileceğimizi hepimizi yakinen biliriz (limon yediğinizi düşündüğünüzde ağzınız sulanır; utandığınız bir anınız aklınıza geldiğinde, yüz kızarması veya kalp hızlanması gibi utanma tepkileri değişik derecelerde vücutta ortaya çıkmaya başlar vs.).
Yazının devamı için tıklayınız >>

Canlılık hakkında ne bilebiliriz?

2011-10-31T12:14:00.000+02:00

Günümüzde bilim ve teknolojinin geldiği düzey, sıradan insanların zihinlerinde bilimi “her şeye kadir bir faaliyet” olarak, gereğinden çok yüce bir yerlere taşıdı. Sıradan insan, bilim adamlarının her şeyi bildiğini zannediyor. Biraz bilimle ilgilenenlerin önemli bir kısmı dahi bilim adamlarının üzerinde konuştukları tüm konuların detaylarına vakıf olduklarını düşünüyorlar. Bilimsel faaliyete yabancı olmayan takipçiler ve farklı alanlarda çalışan bilim adamlarının birçoğu ise aslında “bilimin henüz bilmediği/çözemediği çok şey olduğunu” bal gibi bilmelerine rağmen, gerek bilim adamlarını dinlerken gerekse bilimsel konular referanslar verirken bu gerçeği birdenbire unutuveriyorlar. Özellikle bilimin sınırlarını zorlayan ve o sınırları aşan konularda konuşurken...

Bu konuların en başta geleni de canlılık konusudur. Canlılık konusunda konuşan bilim adamlarını dinlediğinizde “çok bildikleri” zannına kapılabilirsiniz. Ama bir insan fizyolojisi doçenti olarak itiraf etmeliyim ki gerçek pek de öyle değildir.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Kenarlarda neler oluyor?

2011-10-31T02:02:00.000+02:00

Size daha önce bu sayfalarda "kenar etkisi"nden bahsetmiştim. Yeryüzündeki yaşamın genellikle farklı ortamlar arasındaki sınırlarda veya "kenarlarda" oluştuğu gerçeğinden hareketle, kenarların zenginleştirici temasları üzerine bir fikir egzersizi yapmıştık.

Bu yazı da tabiatta kenarlarda gerçekleşen hadiselerin örneklerine bakacağız. Örneklerden de anlayacağımız üzere, farklı ortamları birleştiren sınırlar yepyeni ihtimallere kapılar açıyor ve yepyeni "düzenlerin" ortaya çıkmasını sağlıyor.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Beynin elektriksel salınımları (osilasyonları)

2011-10-30T14:47:00.000+02:00

Elektroensefalogram (EEG) beyni incelemek için en sık kullandığımız yöntemlerden birisidir. Bu yöntemde, kafa üzerindeki değişik noktalara yerleştirilen alıcı elektrotlar sayesinde beyin dokusunda meydana gelen elektriksel dalgalanmalar kaydedilir ve bu kayıtların beyin işlevleri ile ilişkisi incelenir (ayrıntılar şurada). EEG, elektriksel potansiyellerin nasıl dağıldığını ölçerek beynin işlevi hakkında bir fikir verir, dolayısıyla işlevsel (fonksiyonel) bir tekniktir. Aynı zamanda çok sayıda (16-32) elektrot kullanılarak beyindeki elektriksel potansiyellerinin dağılımının bir haritası da çıkartılabilir ve böylece EEG, işlevsel bir görüntüleme yöntemine dönüştürülmüş olur. Fonksiyonel MR gibi diğer görüntüleme yöntemlerine olan üstünlüğü, zamansal olarak çok yüksek çözünürlük sunmasıdır; yani EEG, hızlı olayları hemen hemen eşzamanlı olarak görebilme imkanımız veriyor bize...
Yazının devamı için tıklayınız >>

İnsani Gelişim Hareketi'nden SinanCanan.net'e takdir belgesi

2011-10-28T20:42:00.001+03:00

SinanCanan.net'in ilk e-ödülü!

Bu güzel takdir belgesi için İnsani Gelişim Hareketi Yönetim Kurulu Başkanı
Sayın Kemal Koçak'a teşekkür ediyorum...

"Monosodyum Glutamat" zehir mi?

2011-10-24T10:11:00.001+03:00

İnternette bir çok iddia, korkutucu uyarı ve sansasyonel bilgi geziyor. Ben de elimden geldiğince, bunlardan elime ulaşanlar arasında ilgim ve bilgim dahilinde olanları doğrulamaya, doğrulayamazsam gerçekler hakkında elimden geldiğince insanları bilgilendirmeye çalışıyorum. Bu tarzdaki postaların son örneklerinden birisi de bir yiyecek katkı maddesi olarak kullanılan Monosodyum glutamat (MSG) ile ilgili. Bir çok yiyecekte "lezzet verici" bir katkı maddesi olan MSG'nin sağlık için bir çok zararlı etkilerinin ard arda sıralandığı bu mesajlarda, neredeyse ölümcül bir zehirle karşı karşıya olduğumuz izlenimini uyandırmak için tüm çaba sarfedilmiş.. Ama gerçekler hiç de öyle değil...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Zihnimiz görüntülenebilecek mi?

2011-10-05T16:26:00.002+03:00

Zihin kontrolü ve bir insanın zihninden geçenleri görüntüleme hayali, sadece bilim-kurgu filmlerinde çok işlenen bir fantazi değil, aynı zamanda bilim adamlarının da önemli uğraş alanlarından bir tanesi. Geçenlerden bu konuyla ilgili ilginç bir haberin bağlantısı düştü pota kutularımıza. Bu çalışmaya göre deneklere rastgele olarak seyrettirilen bir dizi hareketli görüntü ile eşzamanlı olarak beyin dalgaları kaydediliyor; daha sonra ise deneklere farklı klipler izlettirilerek, deneklerin izledikleri görüntülerin beyin faaliyetlerinden görünür hale getirilmesine çalışılıyor.

Sonuçlar son derecede ilginç. Deneklerin beyin faaliyetlerinden türetilen "zihinsel görüntüler", izledikleri film parçalarını tam olarak yansıtmasa da benzerlikler gerçekten çarpıcı. Peki bu deneyde bilim adamları gerçekten de insanların zihinlerini okumayı başarıyorlar mı, yahut günün birinde rüyaları ve düşünceleri böyle bir yöntemle "görüntülemek" veya "izlemek" mümkün olabilecek mi?
Yazının devamı için tıklayınız >>

İktisatçılar neden zengin olamaz?

2011-09-26T18:58:00.001+03:00

Kaos ve karmaşıklık bilimi üzerine verdiğim seminerlerden bir tanesi özellikle ilginç bir başlığa sahipti. Turgut Özal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi'nden Dr Ahmet Beşkaya hocanın önerisi üzerine, sürekli aramızda tartıştığımız kaos teorisi, ekonomi ve zuhur eden davranışlar olaylarını, iktisat fakültesi seminerleri kapsamında bir konuşma olarak hazırladım. Oldukça keyifli geçen hazırlama ve sunum sürecinden sonra bunu ayrıca bir makale haline de getirdik. Makalenin baskı öncesi pdf kopyasına buradan ulaşabilirsiniz. Asıl amacım bildiğim kadarıyla kaos ve karmaşıklık meselesini tartışmaktı. Bir çoğu metne dahil olmayan çok keyifli tartışmaların da yapıldığı o sohbetler için bir kez daha Turgut Özal Üniversitesi İİB Fakültesi'ndeki arkadaşlarıma teşekkür ediyorum :)

Başlıktaki sorunun cevabını verdim mi bilinmez; ama bir hayli beyin fırtınası yaptığımız söylenebilir...

Yeşil Enerji “Nükleer Tüketim”e Yeter Mi?

2011-09-23T18:11:00.007+03:00

Hayatta başarının ölçüsü nedir sizce?

Yahut, bize öğretilen, hatta dayatılan “başarı kıstasları” nelerdir, öyle sorayım?

Bir insanın, bir ailenin, bir kentin, bir ülkenin başarılı sayılabilmesi için esas aldığımız kıstaslara bir bakalım: Üretme, zenginleşme, tüketme, daha çok tüketme, daha geniş yer işgal etme, daha fazla çöp üretme, daha çok enerji harcama, daha çok besin tüketme, daha kalabalık nüfus, daha çok gelir, daha fazla kaynak kullanımı, daha da zenginleşme, daha çok yayılma, daha fazla kaynağı ele geçirme, daha çok çalışma, daha hızlı yaşama, daha ileri teknoloji, daha yoğun ve hızlı haberleşme, vs vs... “Başarı”yı bu ve benzeri kıstaslara bağlayanlardan değilseniz, bu dünyada “azınlıktan” olduğunuzu söylemek yanlış olmaz.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Söyleşi: Beyin kaotik mi çalışıyor?

2011-09-21T01:15:00.000+03:00

Sağlık Dergisi Yazı İşleri Müdürü sevgili Esra Öz ile gerçekleştirdiğimiz "Beyin kaotik mi çalışıyor?" başlıklı söyleşinin pdf kopyasına şuradan ulaşabilirsiniz.

Yeşil Atlas'ta "Basit Kuralların Senfonisi"

2011-09-08T18:30:00.001+03:00

Yeşil Atlas Dergisinin 21. sayısında "Karmaşık Sistemlerde Uyum: Basit Kuralların Senfonisi" başlığıyla yayınlanan, tabiatta zuhur eden (emergent) biçim ve olaylara dair yazımı okuyabilirsiniz.

Yazının PDF KOPYASIna buradan ulaşabilirsiniz.

Konuyla ilgili ilk yazım ise burada.

SORU: Aile fertlerimizden birinin şizofreni olduğunu düşünüyorsak ne yapmalıyız?

2011-09-01T16:51:00.006+03:00

Aile fertlerimizden birinin şizofreni olduğunu düşünüyorsak ve psikiyatriye gitmeye kesinlikle ikna edemiyorsak ne yapmalıyız? Aslında bu kişi aile reisi sayılan babaysa ne yapmalıyız? :-/

Öncelikle şizofreni veya paranoya teşhisi kolay değildir, bunu bir hekime danışmakta fayda var. Fakat sürekli tekrarlayan ve gittikçe derinleşen takıntılı düşünce veya sanrılar söz konusu ise bu durumda iş biraz zorlaşıyor. Bu tip rahatsızlıkları olan insanlar genellikle hekim yardımını da kabul etmezler. Kendi içlerinde kurguladıkları düşüncelerle oluşturdukları dünyalarını tek gerçek zanneder ve bu düşüncelerine itiraz eden insanları da dışlarlar (hatta bazen düşmanca tavırlar takınırlar) Düşüncelerini de sıklıkla dile getirmeye can atan bu insanları, etraflarında değer verdikleri insanlar yönlendirerek, o takıntılı düşünceleri dışında bir nedenle hekime yönlendirebilirler. Söz gelimi "baba seni son zamanlarda mutsuz-uykusuz-iştahsız-huzursuz (hangisi veya hangileri uygunsa) vs vs görüyorum, bak bir arkadaşım (veya babası) da benzer durumdaydı, falanca hekime gidip tedavi alınca çok rahatlamış" gibi, dolaylı yaklaşımlarla bir hekimi görmesini sağlamak en mantıklı yoldur. Bu tip tavsiyeler, kişinin değer verdiği ve kıramayacağı birileri yoluyla da yapılabilir; böylece etkisi artacaktır. Bu tip takıntı durumlarının ilaçlar ve terapilerle kontrol edilmesi mümkün, fakat öncelikle hastanın hekimle görüşmeye ikna edilmesi gerekir. Bu ikna sürecinde kesinlikle hastayla düşünceleri veya takıntıları konusunda tartışmaya girilmemeli, çıkışları olabildiğince alttan alınmalı ve mümkün olduğunca dolaylı yollardan hekimle buluşturulmaya çalışılmalı. Hekime de ayrıca bilgi verildiği takdirde uygun tedaviye başlanabilir.

Yazının devamı için tıklayınız >>

Müzik ve zihin üzerine çarpıcı gerçekler-1

2011-09-01T14:25:00.003+03:00

Müzik algısı, "lisan" dediğimiz özelliğimiz ile yakından ilişkili, insana has bir algılama yeteneğine verdiğimiz isimdir. Belli frekansta duyulabilir seslerin (nota) belli kalıplarla (gam veya makam) dizilmesiyle oluşan sesler, her insanda farklı duygu ve düşüncelerin ortaya çıkmasına, bazen beynin çalışma sisteminin tamamen değişmesine kadar varan etkiler yapabiliyorlar. Beynin ve zihnin sadece sesle böyle şekillendirilebilmesinin altında, beynimizin doğuştan lisan ve müzik algısına göre yapılandırılmış olması yatıyor.

Beynin bütün bilişsel yeteneklerini birer birer kaybettiği Alzheimer hastalığı gibi yıkıcı durumlarda bile, müzikle uğraşmış insanların müzikal yetenekleri çok az zarar görüyor ve kimi zaman kendi adını dahi hatırlayamayan insanlar, eskiden öğrendikleri ezgileri rahatlıkla hatırlayıp terennüm edebiliyorlar (Oliver Sacks'ın kitabında bu konuda ilginç örnekler var). Bu da müziğin beynimizde ne kadar derin ve kalıcı bir biçimde kaydedildiğinin bir başka göstergesi...
Yazının devamı için tıklayınız >>

SORU: Beyin bir "bilgisayar" mıdır?

2011-08-26T05:00:00.001+03:00

Cevabı hemen baştan vereyim: Hayır değildir. Beyin bir bilgisayar, bir bilgi-işlem makinası değildir. Peki neden beyinle ilgili hemen her yazıda ve yorumda beynin bilgisayar-vari özelliklerini okuyor, bunlar üzerinden bolca mantık yürütüldüğüne şahit oluyoruz? Sebebi, bunun hem çok kolay, hem de işe yarıyor olması.

Bilgisayar insan zihninin ürettiği bir araçtır. Birbirine bağlı bir çok elektrik ve elektronik elemanın karşılıklı enerji alışverişi ile kararlar üreten, komutları (kendisine yüklenen yazılıma göre) uygulayan bir cihazdır. İnsan beyninin bir ürünü olmasına rağmen, kendisini üreten beyni anlamak için bu "ürün"ün bu kadar çok kullanılmasının bazı anlaşılır nedenleri var.
Yazının devamı için tıklayınız >>

SORU: Beyin veya düşünce gücüyle nesneleri hareket ettirebilir miyiz?

2011-08-26T00:51:00.001+03:00

Zihnin maddeye etkisi hep tartışılır, ama Nobel sahibi ünlü sinirbilimci John Eccels'ın bu konuda verdiği örnek aydınlatıcıdır: Özetle diyor ki, evet, zihin gücüyle maddeyi etkilemek mümkündür; hatta biz bunu her gün yapıyoruz! Aklımızdan bir düşünce geçtiğinde, beynimizin içinde milyarlarca kimyasal yer değiştiriyor, hücreler birbirleriyle yeni bağlantılar kurup eskilerini değiştirerek biçimden biçime giriyorlar. Bunların hepsi bir yerde "düşünce gücüyle" oluyor aslında.. Ayrıca ben bu yazıyı yazarak, yahut konuşarak, sizin beyninizde bile bir çok değişiklik yapıyorum aslında...

Fakat konsantre olup da evdeki masayı hareket ettirmek; işte onun bir yolu var mı bilmiyorum. Fakat kafamın içinde olan mikro hareketler o kadar ilginç ki, masayı hareket ettirmeyi merak etmeye bile gerek yok bence :)

Sorun söyleyelim, bilmiyorsak öğrenelim...

SORU: Düşünmek dediğimiz olay nasıl gerçekleşiyor?

2011-08-18T16:48:00.003+03:00

Kavram olarak çok belirsiz olmasının yanında mekanizması da tam belli değil. Düşünmek, bilinçli olarak bir şeylerin algılanmasından, "düşünce üzerine düşünmek" diyebileceğimiz "eleştirel düşünme" gibi durumlara kadar farklı bir yelpazeyi kapsıyor. Olan temel şey, arşivdeki algı birikimleri arasında ilişkiler kurma, yeni algıları onlarla bitiştirme ve bunlardan yeni tecrübeler, bilgiler ve algılar üretmedir, diyebilirim. Ama sadece "bilgi" değildir düşünme işlemini verimli yapan. Çerçeve (paradigma) da önemlidir. Mesela bizim kadim kültürümüzde olaylara ve oluşlara "mana-i harfi"; yani bütünün içinde taşıdığı anlam itibariyle bakma diye bir kavram vardır. Bu bakış açısı karşılaştığımız herhangi bir veriyi eskileri ve bellektekiler ile nasıl bağlayacağımız hakkında yeni bir çerçeve sunar. Eğer her şeyi "mana-yı ismi" ile algılıyor, yani tek başına bir olay olarak bakıyorsanız, onu algılayışınız ve büyük resme yerleştirmeniz de farklı olacaktır.

Yazının devamı için tıklayınız >>

SORU: Molekülleri sentezleyip bir canlı üretmek niye başarılamıyor ?

2011-08-15T00:57:00.004+03:00

"Can" denen şeyin ne olduğunu hala anlayamadık da ondan... (bence muhtemelen hiç bir zaman da anlayamayacağız). Canlılık "zuhur eden bir özellik"tir (emergent property; http://sinancanan.blogspot.com/2011/01/zuhur-emergence.html). Canlılar parçalarının toplamından daha fazla özellikleri olan varlıklardır ve bu "zuhurat"ın nasıl ortaya çıktığını hala bilmiyoruz... Eğer bilseydik, bir çok canlının en ufak moleküllerine kadar haritası elimizde, yapıverirdik.. Ama olmuyor...

Şimdiye kadar yapılanın en iyisi şu: http://www.guardian.co.uk/science/2010/may/20/craig-venter-synthetic-life-form

Burada da genetik programın yapay olarak sentezlenmesi ve "önceden canlı olan bir hücrenin içine" yerleştirilmesi söz konusu. Teknik olarak organ naklinden çok farklı bir durum olmamasına rağmen, biz bu haberi şekildeki gibi "Yapay hücre yapıldı" diye okumak durumunda kalıyoruz.

Kısacası, kibri bırakıp adam gibi bakabilen bilim adamları yetiştirmedikçe bu işte ilerleme kaydetmemiz bana zor gözüküyor.

NOT: Molekülleri tamamen yapay olarak sentezleyip yaşayan bir hücre oluşturmak, şimdiye kadar yapılamasa bile, kuramsal olarak mümkündür. Fakat bu yapıldığı takdirde dahi var olan yaşam formlarının kopyalanması ve onlardan alınan bilgi ile bu işin yapılması söz konusu olacağından, bilgimize yeni bir şey katmayacaktır ve biz bir şey "yaratmış" olmayacağız. Yapay yaşamın esas hedefi, daha evvel dünyada var olmayan karbon temelli bir canlı formunu hayata geçirebilmek olmalı ki, bence imkansızdır...

Sorun söyleyelim, bilmiyorsak öğrenelim...

SORU: Hocam hayvanlar diğer hayvanların seslerini bilinmez bir dil olarak mı algılıyor acaba ya da bu hususta ne diyeceksiniz.Ortak bir dilleri var mı kendi alemlerinde. Sözgelimi bazen bir tür diğerine kendi alanına girince göz dağı veriyor vs.. ?

2011-08-09T22:21:00.004+03:00

İstisnaları olsa da her hayvan ihtiyacı kadarını algılar ve ihtiyacı kadar bir çevreye etki edebilecek davranışlar üretir. Sesler ve iletişim de böyledir; aynı ekolojik ortamı paylaştığı, iletişimde bulunması gereken kendine yakın türlerin seslerini algılayabilir, onların anlamlarını çözebilir; ama mesela muhtemelen kendisiyle doğrudan ilgili olmayan uyaranları da süzerek görmezden gelir. Mesela biz "şehirliler" şu anda dışarıdaki cırcır böceklerini veya kuşları dikkat edersek duyuyoruz ve ne anlatmak istediklerini bilmiyoruz (çünkü bir çıkarımız yok). Bir menfaatimiz olaydı, en ince detaylarına kadar öğrenmek zorunda kalırdık :)) Hayvanlarda da benzer bir ilişki ağı işliyor sanırım...

Not: Bizler en geniş algı kapasitesine sahip canlılarız ama bu algımızı nasıl kullanabileceğimiz konusunda çoğumuzun hiç bir fikri yok! Etrafımızdaki doğal oluş ve biçimleri okumanın yollarını öğrenip onlardan "derin anlamlar" çıkartarak tabiatla uyumlu yaşama işini sağlayan yeteneğe "örüntü gözü" (pattern eye) adını veriyoruz ve kullandıkça gelişen bir yetenek olduğunu düşünüyorum... Bilimsel gözlemle üretilenden farklı bir bilgi bu; mesela bazı köylerde yaşayan insanların, yahut Amerika yerlilerinin bitkilere, bulutlara, kuşlara, hayvan kemiklerine vs. bakarak gelecek dönemlerle, önemli olaylarla ilgili çıkarımlar yapabildiklerini biliyoruz... Meteoroloji beş günden fazlasını tahmin edemezken, bazı köylülerin yıllara varan ölçeklerde doğru hava tahminleri yapabildiğini biliyoruz... İşte örüntü gözü böyle bir şey ve muhtemelen diğer canlılar bunu çok geniş bir biçimde kullanıyorlar.. Bizler ise unuttuğumuz bu doğal yeteneği hatırlamaya çalışıyoruz yeni yeni...

Sorun söyleyelim, bilmiyorsak öğrenelim...

Kadim yanılgılar zinciri: "Hayatın sırrı nedir hocam?"

2011-08-07T05:00:00.004+03:00

Bu aralar fazla televizyon seyretmeye vakit bulamıyorum. Ama neyse ki sosyal ağlar sağolsun, insanoğlunun aptallıklarından haberdar olmakta hiç gecikmiyorum! Biliyorsunuz, televizyonlarda adına "tartışma" denen bir garip alışkanlık var. Bir dizi adam oturtulur, genellikle konunun özünden bihaber bir de yönetici konumlandırılır ortaya, sonra gelsin en afilli konularla ilgili tartışmalar! Canlılığın evriminden dış politikaya, Büyük Patlama'dan safra taşlarına kadar her şeyi bu programlarda bulabilmeniz mümkün. Konular farklı olsa da en büyük ortak noktaları, harcadığınız saatlere oranla elde ettiğini bilgi ve görgü neredeyse hiç mesabesinde kalır...

Yazının devamı için tıklayınız >>

Oruç ne işe yarar?

2011-08-04T00:28:00.002+03:00

Ramazan ayı geldiği zaman kadın-erkek tüm Müslümanlara farz olduğu üzere tatlı bir oruç telaşıdır başlar. Oruç, tan yeri ağarmasından (imsak) güneşin batışına kadar yeme içme ve cinsel aktiviteyi durdurma anlamını taşıyan zorlu bir ibadetin adı. Hele ki kuzey enlemlerinde yaz günlerine denk geldiği zaman! Bu kadar zorluğa neden katlanırız? Bu orucun bize bir faydası var mı? Varsa nedir? Dilim döndüğünce aklıma gelenleri (şu Ramazan gününde) sizinle paylaşayım...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Üniversiteli anlatsın...

2011-07-27T01:51:00.001+03:00

Üniversiteli Anlatsın sitesi sordu, cevapladım:

Neden Hacettepe?
Benim üniversite sınavına girdiğim yıllarda Hacettepe Türkiye’nin zaten en gözde üniversitelerinden birisiydi; halen de öyledir. Fakat bundan da öte, yıllardan beri istediğim Biyoloji ile ilgili soru sorduğum ve tecrübesi olan herkes bir şekilde “Hacettepe Biyoloji” diyordu. Çok “odaklı” çalışabilen birisi değildim ve tek istediğim biyoloji okumak, bunu da en iyi yerde yapmak olunca, Hacettepe tercihi kendiliğinden oluştu. Nasipmiş, kazandık :)

Neden Biyoloji?
Bu dünyada yaşayıp da bilmeye meraklı bir insanın biyoloji okumayı arzu etmemesini anlayamam. Bu düşüncem bölümde okumadan önce de böyleydi, şimdi de böyle. Bizzat kendisi “canlı” olan düşünen bir varlık olarak, diğer canlılar alemiyle olan ilişkilerimizi ve bizzat kendimizi anlamanın en şiirsel yolu bence biyoloji bilgisinden geçer.

Devamı için: tıklayınız

Yeşil Atlas'ta "Sonsuz Tekrar"

2011-07-22T14:34:00.001+03:00

Yeşil Atlas Dergisinin 20. sayısında "Sonsuz Tekrar" başlığıyla yayınlanan fraktal geometri ve doğadaki biçimler üzerine yazımı okuyabilirsiniz.

Yazının PDF KOPYASIna buradan ulaşabilirsiniz.

"Psikolojiktir o, psikolojik..."

2011-07-13T14:24:00.002+03:00

Alternatif veya tamamlayıcı tıbbi yöntemleri çokça tartışıyoruz. Tıp camiası tarafından bu tip tedavi veya uygulamaların tasvip edil(e)memesinin en önemli nedeni, bu tip uygulamaların geleneksel tıpta geçerli olan "kanıta dayalı tıp" paradigmasına tam olarak uymayan mantıkları aslında. Tamamlayıcı tıbbi yöntemlerin doğasında genele uygulanabilecek ilaç-vari reçetelere pek rastlamamız gerekiyor; zira her hastanın durumu genellikle özel ve o hastanın durumuna göre bir bütüncül tedavi sistemi kurgulamak elzem. Fakat günümüzde her şeyin birbirine karıştığı bir hengamda, bu konuda da kafa karışıklığı olması doğal.

Elbette meselenin ele alınması gereken çok boyutu var; fakat ben burada, özellikle hekimlerin ve "okumuş" (eğitimli) insanlarımızın büyük çoğunluğunun etraflarında bu konularla ilgili duyup gördüklerine karşı yaklaşım tarzlarını biraz irdelemek isterim.
Yazının devamı için tıklayınız >>

SORU: "Acbüzzeneb" var mıdır? Varsa nerededir?

2011-07-08T19:17:00.000+03:00

İslam inancına sahip insanlar arasında, kıyamet gününden sonra insanların yeniden diriltilmesi esnasında, diriltilecek insanların tabir yerindeyse "tohumunu" teşkil edecek bir parçanın varlığına inanılır ve hadislerden gelen bilgiler uyarınca bu parçaya "acb-üzzeneb" adı verilir. Arapça’da “acb”, kuyruk kemiği; koyun kuyruğunun içindeki kemik; her şeyin gerisi; kuyruk sokumu anlamlarındadır. “Zeneb” ise bir şeyin sonu, ucu ve kuyruğu anlamındadır.

Birden fazla Hadis-i Şerif'te geçen acbüzzeneb'e dair rivayet edilen ve sahihi (doğru) olduğu ifade edilen hadislerden birisi:

“Bütün Âdem oğullarını toprak yiyecektir, 'acbüzzeneb' müstesna. Her Âdemoğlu bundan yaratılmıştır ve bundan terkib olunacaktır.” (İbnu Mace, Zühd, 32)

Görüldüğü üzere İslam Peygamberi (SAV), değişik vesilelerde acbüzzeneb'den açık bir biçimde bahsetmiş görünmekte.

Yazının devamı için tıklayınız >>

Rutkay Aziz'in "aydın"lığı nereden gelir?

2011-07-06T07:26:00.000+03:00

Üstad Cemil Meriç

Türkiye Cumhuriyeti, en azından bir dönem, doğuştan müzik yeteneğine sahip olmanın, tiyatro oynamanın, keman veya piyano çalmanın, opera sevmenin, baleye meraklı olmanın veyahut resim yapmanın "aydın" olmaya yettiği bir ülkeydi. O alışkanlıktan olsa gerek, sıklıkla "sanatçı"larımızın ülkeyle ilgili endişelerini, "aydınların görüşü" olarak izleyip dinlemeye devam ediyoruz. Yıldız Kenter, Müjdat Gezen, Fazıl Say gibi isimler sürekli olarak ülke hakkındaki endişelerini kah endişeli, kah alaycı bir dille gündeme getirmekte oldukça azimli ve ısrarlı görünüyorlar. Rutkay Aziz adlı tiyatrocu da ülkenin "vahim" durumuna her fırsat bulduğunda dokundurmayı ihmal etmedi; en son bir film festivalinde aldığı bir ödül vesilesiyle söylediği, dakikalarca alkış alan sözleri arasında "organize cehaletin ülkeyi teslim aldığı" yönünde müthiş "aydın"latıcı tesbitleri oldu... "Aydın" denen insanların nedense sürekli "karanlık"tan bahsetmeleri; her şeyin "sadece ve sadece kötüye gittiği" dışında bir görüşleri olmayan insanlara dönüşmeleri de ilginç değil mi?

Yazının devamı için tıklayınız >>

Nekro...

2011-06-28T10:09:00.001+03:00

Diyor ki arkadaş: "Bilmemne katliamını anmak için toplanıcaz desem bin kişi gelir... Sövmeye milyon adam bulursun; mevzu önemli değil.. Amma, bir iş yapalım desen, gönülsüz 5-10 adam, ancak..."

Eee, öğreneceksin daha..

'Nekrofilizm' bunun adı...

Ölü sevicilik ideolojisi...Ölmezsen, öldürülmezsen kıymetin yoktur bu nekrofili evreninde...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Sayısal, sinirsel ve toplumsal hafıza

2011-06-20T01:00:00.001+03:00

Hafıza nedir?
Hafıza (bellek), bilgi ve tecrübenin tutulabilmesi, depolanabilmesi ve ihtiyaç halinde tekrar kullanıma sunulmak üzere hatırlanabilmesi şeklinde tanımlanan bir yetenektir. Bu anlamıyla hafıza, basit bilgisayar devrelerinden insan zihnine kadar bir çok alanda karşımıza çıkan bir özelliktir. Fakat bunların tamamını hafıza yahut bellek terimleriyle tanımlasak bile aralarında mahiyet bakımından çok ciddi farklar vardır. Özellikle biyolojik hafıza, sayısal (dijital) hafızadan kökten farklı bir şeydir. [Bu yüzden ben bu yazıda (köken olarak uygunluğuna bakmaksızın) sayısal olanı için "bellek" terimini kullanırken, biyolojik olanı için "hafıza" demeyi tercih edeceğim.]
Yazının devamı için tıklayınız >>

Doğanın Alfabesiyle Tasarlamak: Permakültür

2011-06-17T14:26:00.004+03:00

Yazan: Selen Akhuy Yazının orijinali

İnsan etkinliğinin önemli, ayırt edici, belirleyici bir kısmı “enformasyonun” kodlanması ve bu kodların okunması ile ilgilidir. Eğitim, başka pek çok niteliğin ve işlevinin yanında, yetişmekte olan bireyin içinde büyüdüğü toplumun yaşantısına katılıp katkıda bulunmasını sağlayacak kod okuma ve oluşturma becerilerinin aktarılması olarak tanımlanabilir. Benzer bir şekilde sanat, tasarım ve mimarlık, başka pek çok niteliğin ve işlevin yanı sıra, aynı zamanda bir kodlama edimi olarak görülebilir. Bu kodlama sürecinde, bilgimizi veya maalesef cehaletimizi kodlarız.
Yazının devamı için tıklayınız >>

YAŞAM OKULU - 1-7 Temmuz 2011

2011-06-15T12:02:00.001+03:00

“ilim ilim bilmektir,

ilim kendin bilmektir,

sen kendini bilmez isen,

bu nice okumaktır?”

Yunus Emre

Bu okulda yaşamın yalın ve olağan döngülerini, doğanın kendisinde, derede, tarlada ve okulun içinde fark edeceğiz. Geçmişin unutulmuş bilgeliklerini öğreniyoruz. Doğanın örüntülerinden, masalların erdem ve arı düşüncesine, düşünme ve öğrenme yetileri ediniyoruz. Yaşam Okulu’nda, kendinizi ve sizi çevreleyen evreni tanıyacaksınız. Gezegeni, bugünü ve geçmişi anlayacaksınız. Gezegenin gereksindiği bilgileri keşfedeceksiniz.

Yazının devamı için tıklayınız >>

Yeni bellek: İnternet

2011-06-14T01:00:00.000+03:00

Bu yazıyı eğer internet ortamında okuyorsanız, ve yazıda geçtiğini varsaydığımız mesela "müteselsil" gibi bir kelimenin anlamını bilmiyorsanız, korkmanıza gerek yok. Elinizde ömrünüzle sınırlı zaman ve sınırını bilmediğimiz "google" denen bir araç var. Kelimeyi bu arama motoruna yazarak ilk çıkan sonuca bakmanız yeterli olacaktır. Elinizin altında internet varsa, "formel ve deklaratif" (kitabi ve sözle ifade edilebilir) bilgi anlamında öğrenemeyeceğiniz çok az şey var. 90'ların sonlarında bunun hayalini yeni yeni kurmaya başlıyorduk; 80'li yıllar ve öncesinde ise bir çoğumuzun aklına bile gelemeyecek denli uçuk bir fikirdi "İnternet". Ama artık neredeyse hayatımızın ayrılmaz bir parçası...
Yazının devamı için tıklayınız >>

SORU: Özgürlük nedir? Sınırları var mıdır?

2011-05-27T21:35:00.004+03:00

Özgürlük bence en kısa tanımıyla "seçebilmek"tir. Seçebilen insan, özgürdür.

Başka seçeneği olmayanların yanı sıra, başkalarının seçeneğini yaşamayı "seçmek" zanneden, kendisine verilen seçenekler dışında seçeneklerin var olduğunu düşünemeyen ve onları araştıramayanlar; nefislerinin ve bedenlerinin her emrine kayıtsız şartsız uymayı "seçmek" zannedenler vs vs.. özgür değildir.

İnsan olmak, biraz da bu özgürlüğün tezahürüdür bana göre; sonuçta belki paradoksal gelecek ama, özgürlük bazen de kendine gem vurabilmekten, kendini sınırlayabilmekten geçer; zira insana sınırsız başıboşluğu (özgürlüğü değil) emreden şey, insanı köle kolayca eden iç seslerinden birisidir (nefis) ve ancak "özgür insan" onun boyunduruğundan kurtulabilir. Hayvanlara bakınız; normal koşullarda kendilerini sınırlamaları gerekmez; doyunca durur, tatmin olunca yoluna gider, uykusu gelince uyur, vaktinde uyanır vs vs...

Ve neticede, bu günkü (me)deniyyetin sürekli reklamını yapıp dayattığı gibi, özgürlük adına "sefahat"in savunulması bana o yüzden hep biraz "trajikomik" gelir...

Ama velhasıl, bunlar da benim görüşlerimdir (inşallah bunları daha önce söylemiş ünlü bir filozof falan vardır; yoksa -belki zülfiyare dokunduğu içindir ki- çokları için bu dediklerimin bir kıymeti yok :))

Ne zamandır üzerine yazmak istediğim konuyla ilgili bu güzel soru için teşekkürler...

Sorun söyleyelim, bilmiyorsak öğrenelim...

Victor'dan çok önemli mesajlar

2011-05-15T22:08:00.000+03:00

Sevgili dostumuz rahmetli Victor Ananias'dan dikkatle izlenesi mesajlar...

İslam ve "müzik" üzerine

2011-05-08T00:26:00.005+03:00

Yıllardan beri İslami çevrelerde "müziğin haram olup olmadığı" tartışması sıklıkla gündeme gelir. Son günlerde bir ilahiyatçının açıklamaları da yine gündemin ibresini kısa süreliğine de olsa bu yöne çevirdi. Yakın geçmişte İslam dinini seçen bazı yabancı müzisyenlerin ilk iş olarak müziği bırakıp tövbekar olduklarını çok okuduk. Ama bunlardan en ünlüsü olan Yusuf İslam (Cat Stevens) geçen yıl tekrar müziğe döndü, turnelere başladı ve hatta heavy-metal müziğin çılgın vokalisti Ozzy Osbourne ile sahne bile aldı! Bu tartışmalar bitecek gibi görünmüyor. Dolayısıyla, İslam'ın gerçekten müzik ile bir sorunu var mıdır ve İslam mantığı içinde müzik "haram" olarak değerlendirilebilir mi, buna sinirbilimlerini temel alan bir yorum eklemek gereği hasıl oldu.
Yazının devamı için tıklayınız >>

"Yeşil enerji" ne kadar çevreci?

2011-04-07T17:09:00.002+03:00

Rüzgar tribünleri, güneş panelleri, dalga enerjisi gibi ilk duyuşta kulağa oldukça hoş gelen doğal enerji kaynaklarına genellikle “yeşil enerji” adı veriliyor. Özellikle nükleer enerji ve HES (hidroelektrik santralleri) tartışmaları gündemi işgal ettiği zamanlarda bu doğal enerji kaynaklarının isimlerini daha sık duymaya başlıyoruz. Bazılarına bakarsanız bunlar "mucize enerji kaynakları" ve bunları bırakıp başka (ve zararlı) kaynaklara yönelmek de "aptallık".

Gerçekten de tabiattaki doğal devinim ve enerji kaynakları çok çeşitli. Tabiatın bitip tükenmez gibi görünen doğal hareketlerinden enerji elde etme fikri acaba ne kadar gerçekleştirilebilir ve artan enerji ihtiyacımıza ne kadar cevap verebilir? Teknolojimiz bunlardan faydalanmaya ne kadar müsait? Değerli dostum Sami Kubuş'un katkılarıyla minik bir derleme:
Yazının devamı için tıklayınız >>

Nükleer korkusu

2011-04-07T16:37:00.002+03:00

Japonya 2011 Mart ayının başında insanlık tarihinin en büyük felaketlerinden biri ile sarsıldı. Yaklaşık 9 şiddetinde Japonya açıklarında meydana gelen deprem sarsıntısıyla değil, ardından meydana gelen dev tsunami dalgaları ile yıkıcı yüzünü gösterdi. Japonya’nın başına gelen büyük felaket sadece bu kadarla da sınırlı kalmadı; özellikle ülkenin kıyı bölgelerinde bulunan nükleer santrallerde hasarlar meydana geldi. Adını en çok duyduğumuz santral ise Fukushima bölgesindeki santral oldu. Zira buradaki radyoaktif sızıntı artık sadece bölgeyi değil bütün dünyayı tehdit eden bir radyasyon kaynağı haline dönüşmek üzere. Aynen yıllar önce Çernobil’de yaşadığımız gibi.

Felaketin vurduğu Japonya bizim için şaşırtıcı bir ders oldu. Aynen bizler gibi dünyanın büyük kısmı da Japonya’nın depremle en uyumlu yaşayan ülke olduğu konusunda hemfikirdi. Japonlar da beşik gibi sallanan adalarında nükleer santrallere kadar her şeyi inşa edecek kadar özgüven sahibi idiler bu konuda. Fakat beklenmeyen oldu; tabiatla açık atılamayacağını bir kez daha gördük. Depreme en dayanıklı ülke, tsunamilerle ağır hasar aldı.
Yazının devamı için tıklayınız >>

KA-SİS Toplanıyor

2011-03-28T22:24:00.002+03:00

Ankara Karmaşık Sistemler Çalışma ve İletişim Grubu toplanıyor.

Kaos ve karmaşıklık bilimine ilgi duyan tüm meraklıların, öğrenci ve akademisyenlerin bilgilerini paylaşacakları, kendilerini geliştirebilecekleri ve ortak araştırmalar yapmak üzere tanışma ortamı olarak kullanabilecekleri ve adına şimdilik kısaca KASİS dediğimiz grubumuz, ilk toplantısını yapacak.

Kaos ve karmaşıklık bilimi nedir? Fraktal geometri ve fraktal davranış ne demektir? Doğada neden hem çok düzenli hem de düzensiz gözüken olaylar var? Düzen ve düzensizlik tanımlarımızda gözden geçirmemiz gereken bir şey var mı? Doğadaki biçimlerle ekonomik değişkenler; Nil nehrinin yükselip alçalma döngüleri ile kalp atışlarımız arasında nasıl bir bağlantı var? Neden bütün bilim alanlarında uğraşan insanların bunları bilmesi gerekir?

Bu ve benzeri bir çok soruyu tartışmaya başlamak üzere 3 Nisan Pazar günü saat 13:30’da Devinim Fikir Platformu Ofisi’nde bir araya geleceğiz. Açılışı, “Kaos Anlayışına Giriş-1” başlıklı konuşmayla ben yapacağım. Ardından grubumuzun genel çalışma çerçevesini konuşmak üzere kısa bir toplantı gerçekleştireceğiz...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Sinirbilimlerinde yeni arayışlar-2

2011-03-11T16:20:00.002+02:00

Beyinde kuantum etkileşimleri
Sinir sisteminde klasik modellerle açıklayamadığımız bazı sorunlar var. Bunların en başında bilinç, eşzamanlılık, sinirsel senkronizasyon, bağlantı problemi ve paralel işleme yetenekleri geliyor. Bilinç, beynin tamamını ilgilendiren ve nöronların devre modeli ile kolayca açıklayamadığımız garip bir olay. Eşzamanlılık ve senkronizasyon, beyin aktivitesinde sıklıkla karşımıza çıkan, beynin çok uzak noktalarının aynı anda devreye girdiği ve beynin mesafeden bağımsız bir birliktelik olarak faaliyet gösterdiğini düşündüren durumlarda gözlemlediğimiz bir olay. Bağlantı problemi de yine benzer bir soru üzerine kurulu: Bu kadar farklı işlevlerde özelleşmiş sinir sistemi bölgelerinde işlenen bilgiler, nasıl oluyor da tek bir bilincin tecrübeleri olarak kodlanabiliyor ve tek bir tecrübe altında birleştirilebiliyor? Ve nihayet, beynin üstün veri işleme yeteneğini hakkında artan bilgilerimiz, beyinde, bilgisayarlarda benzeri olmayan bir "paralel bilgi işleme" sisteminin var olduğunu düşünmeye itiyor bizleri.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Sinirbilimlerinde yeni arayışlar-1

2011-03-11T16:19:00.002+02:00

Sinir hücrelerinin temelde "elektrikle" çalıştığı hemen herkesin malumudur. Canlı bütün hücrelerin içi ve dışı arasında (yahut başka bir deyişle, hücre zarlarının her iki yanı arasında) ölçülebilir bir elektriksel yük farkı bulunur. Bu yük farkı tüm hücrelerde (sodyum, potasyum, kalsiyum, klor gibi) çeşitli iyonların hücre zarının her iki tarafında eşit olmayan bir şekilde dağılmalarından kaynaklanır. Bu eşitsizlik ise canlılığın en önemli tezahürlerinden birisi olup, bizzat hücre zarının üzerinde bulunan ve genel olarak artı yükleri enerji harcayarak hücreden dışarı atan bazı moleküler pompalar sayesinde olur. Yine hücre içinde üretilen ve hücreden dışarı çıkamayan negatif yüklü proteinler de bu potansiyel farkının oluşmasında çok önemlidir.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Victor Ananias

2011-03-10T22:27:00.003+02:00

Çok kısa bir zaman önce tanıdım Victor Ananias'ı. İki yıl önce, yaz tatili için gittiğimiz Altınoluk'a çok yakın bir yerde Buğday Derneği olarak inşa etmekte oldukları Çamtepe Yaşam okulu'nu ziyaretimizde tanıştık. Bu okulun yıllardır hayal ettiği bir şey olduğunu çok sonradan öğrenecektim. Benim için ilk başta eski dostum Güneşin'in hayat arkadaşı idi Victor. Fakat çok kısa bir sohbetten sonra "bu adamdan alacak çok şey var" intibaının silinmez bir şekilde zihnime yerleştiğini hatırlıyorum.

Derken, bir yıl sonra, Çamtepe Yaşam Okulu açıldı ve ilk "yaşam okulu" gerçekleştirildi. Buğday Derneği'nin öncülüğünü yaptığı bu okulda katılımcılar ve anlatıcılar, tabiatın dilini çözme, onun bizlere verdiği mesajları hakkıyla anlama ve tabiatla barış içinde yaşama adına bir hafta boyunca çok verimli bir fikir ve tecrübe alışverişi yaptılar.

Yazının devamı için tıklayınız >>

Karda yürürken...

2011-03-09T16:15:00.000+02:00

Ankara’da 8 Mart 2011 günü başlayan yoğun kar yağışından bir gün sonra, her yer 40 cm’den fazla kar ile kaplanmışken, hayatta en sevdiğim işlerden birisi olan “karda yürüyüş” hasretimi gidermek üzere evden çıktım. Sabah saatleriydi; bütün gece yağan kardan sonra yollar dahil her yer bembeyazdı. Nadiren yollardan geçen arabalar da olmasa, her yerde terkedilmiş bir şehir görüntüsü vardı.

Yürümek nispeten daha kolay olduğundan, önceden arabaların geçerek karları bir miktar ezdiği yerlerden yürüyordum. Etrafı keyifle izleyerek yürürken bir anda gözüm yerde, karların üzerine arabalar tarafından bırakılan lastik izlerine takıldı.
Yazının devamı için tıklayınız >>

İnsan topluluklarında kaos ve yeni imkanlar-2

2011-03-08T15:16:00.000+02:00

Birinci bölüm için tıklayınız

Kaotik bir toplumda özgürlükler
Özgür bir yaşam ortamını; girişim, ifade, din ve vicdan hürriyetini; özel mülkiyeti ve korunmasını garanti altına almayı amaçlayan liberal yaklaşımlar, tepeden inmeci ve dayatmacı tüm sistemlere karşı modern ve ciddi bir alternatif olarak önümüzde durmakta. Bu anlamda "liberal çerçeve" savunduğu değerler ve temel ilkeleri göz önüne alındığında ideolojiler üstü bir çerçeve değerler sistemi olarak karşımıza çıkıyor. Beni burada en çok ilgilendiren özelliği ise insanları "özgürleştirmeye çalışan" ideolojilerin aksine, böyle bir çaba göstermeden, negatif özgürlükleri garanti altına alarak insanların kendi yollarını çizmesine izin vermesidir aslında. Zira toplumun kaotik yapısı ve kendi iç dinamikleri, çoğu zaman kendi düzenini oluşturmaya yetecek bilgi ve enerjiye sahiptir; hele ki bizimki gibi toplumlarda...
Yazının devamı için tıklayınız >>

İnsan topluluklarında kaos ve yeni imkanlar-1

2011-02-24T23:59:00.003+02:00

Biz "kaotik" miyiz?
İnsan topluluğu, ayrı iradeleri, tercihleri, iç dünyaları olan fertlerden müteşekkil, çok karmaşık bir birliktelik biçimi. İnsanların oluşturduğu topluluklar, canlılar aleminde gördümüz sürülerden bir çok açıdan da farklı. Memeliler sınıfının üst üyeleri ile benzer toplumsal özellikler göstermekle birlikte, kendisine en yakın hiyerarşik yapılanmayı gösterdiği söylenen primat türlerine göre dahi çok farklı bir devinimi ve dinamiği var. Biyolojide mercek altına alan bütün canlı gruplarının ve doğadaki işleyiş mekanizmalarının kaotik olduğuna dair gittikçe artan kanıtlar, ister istemez, insan toplumlarının davranışlarında da kaosun izlerini arama isteği doğuruyor.

Carl Gustav Jung, insan "sürülerinin" kalabalıklaştıkça akılsızlaştığını; hayvan sürülerinin ise, tersine, kalabalıklaştıkça akıllandığını söyler. Bunun bir çok nedeni olabilir elbette; fakat burada dikkat çekeceğim ve birazdan kafamdaki çözümü dayandıracağım yer açısından şu farkı akılda tutmakta fayda var: Hayvan sürüleri, bireysel iradeleri zayıf ve sadece biyolojik ihtiyaçlarının peşinden giden canlıların gruplaşmasından oluşur.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Asimov'un "kaotik" destanı

2011-02-19T23:37:00.004+02:00

Bundan yaklaşık 30 yıl önce, Bursa'nın Kumla ilçesinde yaz tatili için gittiğimiz evde elime geçen "Robotlar" adlı bir kitapla başladı her şey. Yıllar sonra orijinal adının "I, Robot" (Ben, Robot) olduğunu öğrendiğim bu kitabı o yaz tatili içinde iki kere, ondan sonraki yıllar boyunca da en az yedi-sekiz kere okudum (Filozof robot QT başta olmak üzere bazı hikayeleri kaç kere okuduğumu hatırlamıyorum bile!). Robotların davranışını yönlendiren üç temel kurala dayandırılan bu bilim kurgu klasiği, mantık ve bilimin sürükleyici bir şekilde harmanlandığı, inanılmaz parlak fikirler üstüne kurulmuş hikayelerden oluşuyordu. Üzerinde yazar olarak adı geçen Isaac Asimov tek bir kitapla kahramanım olmuştu. Ta ki yıllar sonra, parça parça ve yanlış bir sıralamayla elime geçen "İmparatorluk" ve "Vakıf" serilerinin ilk bulduğum kitabı "Vakıf kurulurken" karşıma çıkana kadar. İmparatorluk ve Vakıf serisini okuduktan sonra artık hiç bir şey benim için aynı olmadı...

Yazının devamı için tıklayınız >>

Düşüncenin "fraktal" yapısı

2011-02-12T22:56:00.003+02:00

İlk kitabım piyasaya çıktığında, kitabın adı olarak neden "Fraktal Düşünceler"i seçtiğim çok sorulmuştu; halen de ara sıra soruluyor. Bu yazıyı belki kitabın bir yerine dahil etmek daha iyi olabilirdi ama açıkçası biraz da gizemli kalmasını, bu ismin çağrıştırdıklarının kişilere göre serbest kalmasını arzu etmiştim. Fakat düşüncelerimizin gerçek fraktal özelliklerini de elimden geldiğince soranlara anlatmaya gayret ettim. Bu yazıda kısaca düşüncelerimizin girift yapısının fraktal geometri ile olan benzerliğinden bahsetmeye çalışacağım. Amacım düşüncelerimizin oluşumu, katmanlı yapısı ve fraktal geometri arasında bir dizi benzeşim kurarak düşüncelerimizin "yapısına" biraz daha nüfuz edebilmeye çalışmak.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Telefonda telepati?

2011-02-09T13:41:00.004+02:00

İnsanların bir çoğu, akıllarından bir tanıdıklarını geçirmelerinden bir kaç dakika sonra o kişi tarafından telefonla arandıklarını yahut bir şekilde o kişi ile karşılaştıklarını tecribe ediyorlar. Bu tip "şanslı tesadüfler"i, ne kadar sık yaşanırsa yaşansın, şans eseri olarak değerlendirmek mümkün. Zira aklımıza gelen kişiden telefon almak oldukça şaşırtıcı bir durum ve bu tip tecrübeleri daha fazla hatırlamamız, sanki bunların sayısı diğer aramalardan daha fazlaymış gibi bir algıya da neden oluyor olabilir. Fakat aslında bunu deneysel olarak sınamak mümkün. "Yeni Bir Yaşam Bilimi" kitabının yazarı ve "morfik rezonans hipotezi"nin kurucusu Rupert Sheldrake, uzun zamandır bu deneyler üzerinde çalışan bir çok araştırıcıdan birisi.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Düğme iliklemenin biyomekaniği!

2011-02-08T23:28:00.005+02:00

Belki her sabah, hiç dikkat etmeden yapıyorsunuz. Ellerinizi ustaca kullanarak gömleğinizdeki veya pantolonunuzdaki düğmeleri birer birer ilikliyorsunuz. Eğer geçmişte bu işte kullandığınız parmaklarınızdan birisi yaralandıysa, parmağınızı kırdı ve ya incittiyseniz, yahut el kaslarını zedelediyseniz hareketin ne kadar zor hale geldiğini farketmişsinizdir. Peki, sağlıklı bir insanın düğme iliklerken yaptığı hareketlerin karmaşıklığını, devreye soktuğu biyolojik donanımları, harcadığı enerji ve kullandığı bilgiyi derinlemesine düşündünüz mü hiç? Cevap hayır ise sizinle kısa(!) bir yolculuğa çıkalım:

Karşınızda "düğme iliklemenin biyomekaniği"...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Evde fraktal avcılığı (tembel fotocular için)

2011-01-31T13:28:00.009+02:00

Fraktal geometri, benim kişisel olarak yakında ilgilendiğim bir alan. Matematiğin bir dalı olmasına (ve ben matematikten hiç ama hiç anlamıyor olmama) rağmen, fraktal geometrinin büyüsüne çağdaşım bir çok insan gibi kapılmış durumdayım. Bilgisayarlar yardımıyla karmaşık hesaplamalar sonucunda üretilen şekillerinde doğadaki biçimlere olan çarpıcı benzerliği ve sonsuz çeşitliliğinden etkilenmemek de mümkün değil zaten. Önceleri sadece bilgisayarda üretilen renkli ve "organik görünümlü" biçimlerle oynama şeklinde kendini gösteren bu merak, kısa bir zaman sonra etrafımdaki her görüntüde "fraktal biçimler" ve "fraktal süreçler" aramaya yönlendirdi beni.

Fraktal "kırıklı" veya "parçalı" anlamına gelen bir kelime. Geometri alanında kullanıldığında ise kendini sonsuza dek tekrar eden, son derece karmaşık bir yapılanmaya sahip, fakat temelinde çok basit matemetiksel formüller yatan biçimler anlamında karşımıza çıkıyor.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Herkes "eksik"tir

2011-01-29T19:43:00.000+02:00

Tabiattaki yaratılış ağacının en uç ve en gelişmiş meyvesi olan insanoğlunun bu kainata ve dünyaya bakarak öğreneceği çok şey var. Bunlardan bir tanesi de birlikte hareket etme ve birlikteliğin gücü ile kendini aşma sırrıdır.

Toplumumuz tekil bireylerden oluşuyor. Her birimizin elinden gelen farklı şeyler var. Güçlerimiz, etkilerimiz, zihinsel kapasitelerimiz, birikimlerimiz, her şeyimiz farklı.

Bu farklı insanları bir araya getiren yapıları sıklıkla müşahede ediyoruz. İnsanlık evvela aile; sonra arkadaş grubu, sonra mahalle, köy, şehir gibi birimler çapında bir araya geliyor. Partiler, dernekler, cemaatler, topluluklar...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Bir uzaylı hayal etmek...

2011-01-28T18:04:00.002+02:00

Hollywood sağolsun, bizi yepyeni dünyalarla tanıştırdıklarını iddia eden filmlere yıllardır milyarlar harcıyor. Bizler de bütün dünya olarak bunları gayet güzel izleyip, harcadıklarının karşılığını kat kat ödüyoruz onlara. Uzaylı yaratıklarla bezeli envai çeşit film gördük, envai çeşit yaratıkla karşılaştık. Tasarım sınırlarımızı zorlayan H.R. Giger başta olmak üzere bir çok grafik sanatçısının nadide eserleri beyazperdede çoğu kez içimize korku salmak üzere arz-ı endam ettiler.

Hepimiz bir şekilde farkettik, bunların "dünyada gördüğümüz mahlukata" benzer şeyler olduklarını; ama çaktırmadık fazlaca. Seyredip keyfetmek içindi nihayetinde.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Zuhur (Emergence)

2011-01-27T11:33:00.004+02:00

Zuhur, tezahür yahut "zuhurat" kavramı, karmaşık sistemlerle ilgilenen bilim alanlarında yapılan tartışmalarda sıklıkla geçen "emergence" sözcüğü için benim kullandığım karşılıklardan bir kaçı (Emergence@Wikipedia). "Zuhur" kavramını hepimizin anlayacağı şekilde kısaca tanımlamak istersek şöyle diyebiliriz: Zuhur, Çok sayıda bileşenden oluşan bir sistemde, sistemin bileşenleri arasındaki nisbeten basit ilişkiler sonucu ortaya çıkan karmaşık davranış veya biçimler için kullanılan genel bir nitelemedir. Sistemi oluşturan bileşenler birbirleriyle basit ve görünüşte bağımsız (çoğu kez rastgele görünen) ilişkiler sergilerken, belli bir düzeyde düzenli davranış veya biçimler ortaya çıkar.

Zuhur kavramı, çevremizdeki doğayı ve gerek kendimizde, gerekse doğada ortaya çıkan davranışları anlamakta anahtar önemde bir kavramdır. Tabiat, bağlı olduğu kurallar gereği çeşitli düzeylerde "düzen" üretir ve bu üretim de genellikle bu zuhur (emergence) kavramıyla tanımlanıyor.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Colors of Infinity

2011-01-26T14:44:00.007+02:00

Colors of Infinity, (@IMDB) 1995 yılında çekilmiş bir belgesel. Fraktal geometrinin keşif yolculuğunu ve bu olağanüstü keşfin gelişimini anlatan çok güzel bir yapım. Bilim-kurgu edebiyatının ünlü ismi Arthur C. Clark'ın sunduğu belgeselde bizzat Benoit Mandelbrot ve alanda emeği geçen diğer bilim adamlarının ağzından bu hayret verici alanın nasıl ortaya çıktığını ve bizlere nasıl bir anlayış değişikliği sağladığını izleme şansına sahip oluyoruz. Youtube bağlantılarını aşağıda bulacağınız bu belgeseli henüz izlemediyseniz, tavsiye ederim! (İngilizce)
Yazının devamı için tıklayınız >>

Çevreci aktivistlerimiz uzaylı istilacılara karşı!

2011-01-22T15:22:00.004+02:00

Türkiye'de gün geçmiyor ki bir "çevre katliamı" haberiyle karşılaşmayalım. Özellikle son yıllarda ülkemizdeki kalkınma hamlelerine paralel olarak artan enerji ihtiyacı, hem varolan enerji kaynaklarının sayı ve niteliklerinin artırılması hem de yeni enerji kaynaklarına yönelinmesi zorunluluğunu beraberinde getirdi. Enerji ihtiyacımızı karşılamak için de mecburen doğaya başvuruyor ve çeşitli derecelerde onu tahrip ediyoruz. Zira, insanlık var olduğundan beri, yani binlerce yıldır bunu yapıyor ve yapmak zorunda. Elbette tabiatı ihtiyacımıza göre şekillendirirken bizleri bağrında yetiştiren doğal sistemi de onarılmayacak şekilde sakatlamamak en önemli hedefimiz olmalı. Doğa ile barışık enerji sistemleri ve alternatif enerji kaynakları bu yüzden sıklıkla gündeme geliyor ve tartışılıyor.

Fakat bu tartışmalarda benim takıldığım bir nokta var. Teknik tartışmalarda orta yolu bulmak kolaydır. Bir enerji kaynağının verimi, doğaya olan etkisi ve bizim için fayda derecesi ölçülebilir şeylerdir.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Kaos, karmaşıklık bilimi ve yeni bilimsel anlayışlar - 1

2011-01-21T13:47:00.005+02:00

Kaos'u anlamak
Kaos kelimesi, eski Yunan medeniyetinden beri kullanımda olan ve “mutlak evrensel düzen” anlamına gelen “cosmos” kelimesinin tam zıddı; yani “mutlak anarşi, kargaşa ve düzensizlik” anlamında kullanılmış bir kelimedir. Milattan önce 8. Yüzyılda yaşamış olan Hesiodos, Theogony adlı eserinde “her şeyden önce kaos vardı” ifadesini kullanmıştı. Eski Yunanlılar kaosun kralsızlık olmasının yanında, düzeni doğuran bir özelliğe de sahip olduğunu düşünüyorlardı. Fakat yirminci yüzyıla kadar bu anlamda herhangi kayda değer bir fikir üretilmemiştir. Kaos kelimesinin yaygın olarak çağrıştırdığı anlam, evrende, en azından bir takım hadiselerin matematiksel denklemlerle modellenip öngörülemeyecek denli karmaşık ve rastgele kuvvetlerin etkisi altında bulunduğunu veya hareket ettiğini ifade eder.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Kaos, karmaşıklık bilimi ve yeni bilimsel anlayışlar - 2

2011-01-20T13:42:00.000+02:00

Sosyal Bilimler ve Ekonomide Kaos

Kompleks bir dinamik sistem olarak insan toplulukları gittikçe artan oranlarda kaos bilimcilerinin ilgisini çekiyor. İnsan iradesinin baskın rol oynadığı bir sistem olmasına rağmen sosyal sistemler, özellikle günümüzdeki yaygın ve hızlı iletişim imkanlarının da etkisiyle, büyük oranda “geri bildirim ile şekillenen” karmaşık bir dinamik sistem gibi davranmakta. Bu tip sistemlerin ortak özelliği, daha önce bahsettiğimiz gibi, rastgele davranıyormuş izlenimi vermesi, öngörülemez olması ve aynı zamanda da içkin ve üst boyutlu bir “gizli sürücü düzen” içermesidir. Sosyal patlamaların, krizlerin, ekonomideki dalgalanmaların ve benzeri bir çok rastlantısal görünen olayın, süreçlerin ileri ve geriye doğru birbiri üzerine etkidiği karmaşık bir dinamik izlediği günümüzde daha iyi anlaşılmaktadır (Mandelbort, 2006).

Yazının devamı için tıklayınız >>

Sihirli DNA?

2011-01-18T13:41:00.001+02:00

Her bir hücremizin içinde bulunan ve yapısal planımızı içerdiğine inanılan DNA (deoksiribonükleik asit) molekülünün ilginç özellikleri keşfedilmeye devam ediyor. Bu haberlerden bir tanesi de bu gün posta kutuma düştü. İddiaya göre, yapılan bir deney sonucunda içinde minicik bir bakteri DNA'sı bulunan bir deney tübüne uygulanan manyetik alan sonucu, yanında bulunan ve içine sadece saf su ihtiva eden bir başka deney tüpünde aynı DNA ortaya çıkıvermiş!
Yazının devamı için tıklayınız >>

Amatör Vücut Geliştirmenin İdeal Psikolojisi Üzerine

2010-12-27T22:37:00.005+02:00

[BodyTR Sitesi için kaleme alınmıştır]

Vücut geliştirme sporu daha ziyade, genellikle takım oyunlarından ve mücadele sporlarından hoşlanmayan insanlara hitap eden, daha “ben merkezci” ve içe dönük bir spor biçimidir. Bu spor dalında en büyük rakibiniz, özellikle günlük rutin idmanlarınız sırasında, bizzat kendi vücudunuz; daha da özelde kas-iskelet sisteminizdir. Kendi bedeninin sınırlarını sürekli olarak zorlayan bir "body-builder", bir süre sonra vücudu üzerinde dikkate değer bir kontrol becerisi kazandığı zannına sahip olmaya başlar. Zira, eğer biraz genetik yatkınlık da varsa, biyolojik sınırlar dahilinde, vücudun istenen hemen her şekle sokulması mümkündür. Bu, en azından bir süreliğine oldukça tatmin edici bir imkân olmasının yanında, uzun dönemde sorunlara da sebep olabilmektedir.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Doğanın sayıları

2010-12-10T12:18:00.001+02:00

Doğadaki matematiksel ilişkilerin ihitşamından minicik bir örnek sunan harika bir video...

Videoda anlatılan mevzuların ayrıntıları hakkındaki bilgileri şurada bulabilirsiniz. Yakında bu sayfa için de bir özet hazırlayacağım.

"Nefis medeniyeti"

2010-12-03T15:46:00.008+02:00

Çağdaş medeniyetimiz “tüketim”e dayanır. Üretimi kamçılayan yegane güç tüketimdir. Dünyanın sınırlı kaynaklara sahip olması gerçeğine aldırmadan, yahut onu çok uzun yıllar boyunca göz ardı edilebilecek bir “şüpheli gerçeklik” olarak görerek, ilerlemek isteyen insan, sürekli üretmeli ve ürettiklerini de tüketmelidir. Bu gün piyasada milyarlarca farklı ürün ve hizmet var bunların hepsinin de uygun alıcıları, tüketicileri mevcut. Bu kadar ürün nasıl alıcı buluyor? İşin sırrı insanları hiç ihtiyaç duymadıklara şeylere muhtaç bırakmak; yani "ihtiyaç" üretmek...

Kimseye "tüketmesi için" bariz bir tehdit uygulanmıyor; başına silah dayanmıyor. İnsanlar gönüllü olarak, çoğu zaman “yanlış”lığını bile bile, bu sonsuz ve çılgın tüketim çarkı içerisinde kendilerine düşen rolü severek üstleniyorlar. Bizler gibi büyük ülke olmanın eşiğinde duranlar ve gelişmekte olan diğer ülkeler de bu yolda insanlarını hizaya sokma gayretindeler. Biliyoruz ama içindeyiz.. Bu nasıl olabiliyor?
Yazının devamı için tıklayınız >>

Bilge Kral'dan notlar

2010-11-05T23:18:00.000+02:00

Aliya İzzetbegovic
8 Ağustos 1925 - 19 Ekim 2003
(Aziz ruhuna Fatiha)

Aliya İzzetbegoviç'in "Özgürlüğe Kaçışım - Zindandan notlar" adlı kitabından gözüme çarpan notları paylaşmak istedim. Çok ama çok etkileyici bir kalem... Muhakkak okunması gereken bir kitap olduğunu düşünüyorum; özellikle gençler için...

Hayat İnsanlar ve Özgürlük

21. Çoğunlukla aşırı bir şekilde övülen "ölümü küçümseme hasleti",hayata (veya insana) saygı eksikliğinin bir neticesi olabilir.

325. Aptal bir köylüden bahsedilip bahsedilemeyeceğini bilemiyorum.Aptallık, sözde aydın olan ahmaklarda çok daha yaygındır. Bu, aptallığın en tiksindirici ve en açık biçimidir. Sahte bilginlik,aptallığı gizlemekten ziyade ifşa eder. Aptallık orada en vazıh şekliyle mevcuttur. Bu tür bir aptallığı köylülerde asla görmedim.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Zannın tutsakları

2010-10-29T00:07:00.001+03:00

İlginç bir video.. Sitedeki (kaos teorisi, fraktal geometri, kuantum fiziği gibi) diğer yazılara göz attıysanız, daha da ilginç gelecektir...

“Kenar Etkisi” ve Fikir Zenginliği

2010-10-24T01:19:00.001+03:00

Kenar Etkisi

Tabiatla ve tarımla uğraşan insanların çok eski zamanlardan beri bildiği, ekoloji (çevre bilimi) ile ilgili bir terimdir aslında "kenar etkisi". Çok kısaca tarif etmek gerekirse, yaşamın ve zenginliğin farklı ortamları birbirinden ayıran "kenarlarda" zenginleştiği ve çeşitlendiği gerçeğini anlatır bize...

Yaşam dediğimiz şey, genellikle her zaman farklı ortamları birbirinden ayıran "sınırlar" veya "kenarlar" üzerinde gelişir. Bir tohumu toprağa attığınızda, tohum, hava ile toprağı ayıran o ince kenar tabakasında gelişip serpilir ve her iki ortama doğru da genişler. Havaya doğru dallarını, yerin içlerine doğru da köklerini uzatır. Böylece hava ve toprak arasındaki o kenar bölgesi, ağacın yaşamına beşiklik eder ve onun gelişmesi için en uygun ortamı sağlar. Gelişen ağaç, havadan kendine gerekli gazları ve güneş ışığını, yerden ise besin maddelerini alarak büyüme ve gelişmesine devam eder; ve adeta hem yerin derinliklerine, hem de göklere doğru bir “patlama” yaparak gelişir ve yayılır (hızlı çekimde izlediğinizde bir bitkinin büyümesi gerçekten de bir patlamaya benzer!).
Yazının devamı için tıklayınız >>

"Kaos Anlayışı" ne demek?

2010-10-23T01:13:00.000+03:00

Yıllardan beri kaos teorisi ve ilişkili konular üzerinde okuyor, elimden geldiğince kendi alanımla ilgili çalışmalar yapıyor ve bu tip çalışmaları takip etmeye çalışıyorum. Süreç içerisinde bu konuyu bir çok yerde, üniversite gençliğinden uzman doktorlara, farklı akademik disiplinlerden akademisyenelere ve meslek olarak bilimle hiç ilgisi olmayan insanlara (hatta üç kez de lise öğrencilerine) değişik vesilelerle anlattım. Bir kaç sunumumu hariç tutarsak, "Kaos Anlayışına Giriş" adını verdiğim sunumlar genellikle "genel dinleyici kitlesine" yönelik, bilimi meslek olarak yapmayan insanlara dönük bir programlardı aslında. Bu sunumların biraz da olsa işe yaradığını, takip eden günlerde katılımcıların soru ve geri bildirimlerinden farkediyorum. Fakat genellikle (başta sunumları takip edemeyenler olmak üzere) bana şu soru sıklıkla geliyor: "Bu Kaos teorisini anladık da, kaos anlayışı tam olarak ne demek? Bizim ne işimize yarar bunlar?"... Aslında uzun uzun anlatması daha rahat ama, burada kısaca özetleyeyim:
Yazının devamı için tıklayınız >>

Ölümü bekliyoruz

2010-10-21T15:58:00.003+03:00

Evet, bulabildiğim tanım bu... Hepimiz, yani çoğumuz, ölümü bekliyoruz...

Adına "yaşamak" dediğimiz şey çoktan "ölümü bekleme"ye dönüşmüş ama sanki çoğumuz bunun farkında değil gibiyiz.

Kentlilerde çok yaygın görüyorum ben bunu. Büyük şehrin insanları artık gözüme bir tuhaf görünüyor; ki ben de onlardan biriyim. Ölümü bekliyoruz, hep beraber...

Çocukluktan çıktıktan hemen sonra başlıyor bu bekleyiş galiba... Büyüdükçe, meşgaleler arttıkça, insan içinde bir yerde fark etmeye başlıyor, "zamansız bir anda" ölüvereceğini...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Ben bu ülkeyi "küçük" olduğu için sevdim...

2010-08-22T23:27:00.002+03:00

Bebekler büyürken ağlar. Çünkü büyümeleri çok hızlıdır ve henüz tazecik kemikleri bu hızlı büyümeye kolay uyum sağlayamaz. Ağrır bütün eklemleri, kabına sığmayan büyüme programı zorlar bütün cidarları.

Bir bünyede büyüme istidadı varsa, o bünye büyür. Yaşlandıkça vücuttan uçup giden o büyüme kabiliyeti, bedenin eksiklikleri artık giderilemediği için yerini "kocama" dediğimiz sürece bırakır ve zamanla o beden tükenir. Yaşlılıkla ölüm böyle gelir işte. Demek ki büyümezsen, dağılıp gidersin...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Keserken dağılır...

2010-07-15T01:52:00.004+03:00

"Koskocaman" mertebesinde büyük bir marketin şarküteri reyonundaydım. Dışarısı cayır cayır sıcak, içeride püfür püfür klima serinliği... Ama nedense tüm çalışanlar pestil gibi; sadece son bir vasiyetlik nefesleri kalmışçasına bir bezginlik içindeler..

Neyse, salam-sucukların olduğu bölüme yutkunarak yanaştım. Genç bir şarküteri görevlisi bana doğru yanaştı ve ölgün, maske gibi bir suratla "Buyrun" dedi. Dedi ama yüz ifadesi daha ziyade "Allah aşkına bir şey buyurmayın, hatta yol yakınken gidin burdan, lütfen..." der gibi geldi bana.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Bazıları neden evrimleşemez?

2010-07-13T04:26:00.009+03:00

HaberVaktim sitesi yine bir "haber" yapmış... Başlığı "Darwin neden evrimleşemedi?". "Haber"e göre öğretmenleri Darwin'e "aptal" demiş de, bilim tarihinin yüz karasıymış da...

Boşuna dememişler "ahmaklığın ideolojisi yoktur" diye! O gayet beynelminel bir şeydir...

Güzel kardeşlerim, Darwin'in kitaplarına hiç baktınız mı? Adamın senelerce gemi güvertelerinde oraya buraya niye seyahat ettiğini bilir misiniz? Çizim yaptığı defterleri, incelemelerini, çalışma usullerini hiç zahmet edip de incelediniz mi?
Yazının devamı için tıklayınız >>

Boşuna Kafa Yorma; Kolayı Var!

2010-06-30T23:58:00.007+03:00

Araba kullananlar bilir, özellikle kenara 1-2 araba parkedilmesi sonucu iyice daralan büyükşehirlerin bazı caddelerinde, ikinci ve hatta üçüncü sırada park yapan bazı sinir bozucu şöförler vardır. Daracık yolu iyice daraltan, zaten yoğun olan trafiği iyice sıkıştıran bu şoförler öyle bir şey yaparlar ki, geri dönüp de arbalarına binip gittiklerinde vicdanları gayet rahattır. İşleri kaç dakika sürerse sürsün, trafiği ne kadar süre hercümerç ederse etsin, adamımız arabasından inmeden önce "dörtlülerini" yakmıştır! Daha ne istiyorsunuz işte? Adam görevini yapmış ve dörtlülerini yakarak, arabasını "aslında parketmemesi gereken bir yere parkettiğini" peşinen kabul etmiştir. Artık boşunadır kızıp sinirlenmeniz, bağırıp çağırmanız...
Yazının devamı için tıklayınız >>

Otoriter Kişilik

2010-06-28T10:07:00.008+03:00

Adorno ve arkadaşları (1950) tarafından geliştirilen otoriter ya da yetkeci kişilik kavramı, anti-demokratik tutum ve davranışlar sergileyen kişilerin kişiliklerini ifade etmektedir.

Adorno, Marksizm ile psikanalizi bütünleştirmeye çalışan Frankfurt Ekolünün teorik perspektifinden yola çıkarak azınlıklara karşı önyargıları olan insanların, buna paralel veya bununla ilişkili başka düşüncelerinin ve özel kişilik çizgilerinin olup olmadığını araştırmıştır. Bu çerçevede Amerikalıların benimsediği ideolojileri ve tutum modellerini incelemiştir.
Yazının devamı için tıklayınız >>

"Top"...

2010-06-27T17:39:00.004+03:00

Çocukluğumun hatırı sayılır kısmı top peşinde geçti. Okul dağılıp da çantayı önlüğü atınca eve, yallah top peşine. Önce plastik toplarla idare ederken, sonraları meşin kaplı olanlarına terfi ettik. Oyun için hafta içi boş olan mahalle sahasından ziyade sokak aralarını tercih ederdik. Şimdiki gibi trafik yoğun değil tabi. Araç plakalarının harf kısmında ikili hanelere geçeli çok olmamış daha. Altmışyedi Zonguldak'dan ötesi yok.. uzunca bir süre olmayacak da. Otomobil kadar at arabası var dersem sokakların durumunu anlarsınız sanırım. Geçse geçse günde on, on beş araba.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Darbeci beynin fizyolojisi

2010-06-03T17:53:00.007+03:00

“Sosyal tutuşma” teorisi üzerine bir söyleşi
PROF. DR. CAFER MARANGOZ, Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı Başkanı. Yıllardır sinirbilimleri üzerine yaptığı çalışmalarla Türkiye’nin önde gelen araştırmacılarından birisi. O sadece laboratuvarına kapanıp kuramsal işlerle uğraşan bir bilim adamı değil, ayrıca sosyal olaylarla da yakından ilgilenen; uzmanlık alanındaki bilgilerinden yola çıkarak Türkiye’nin temel sorunların açıklama ve çareler arayan bir akademisyen. Geçtiğimiz ay İstanbul Yeditepe Üniversitesi tarafından düzenlenen 9. Ulusal Sinirbilimleri Kongresi’nde “Sosyal tutuşma: İnsanın bazı davranışlarını açıklayan yeni ve bütüncül bir teori” başlığıyla yaptığı konuşma, konuyla ilgili araştırmacılar arasında büyük ilgi uyandırdı. Bu konunun sadece bilimsel bir kongrenin dar kapsamında kalmaması ve ilgili her kesime ulaştırılması amacıyla Prof. Dr. Cafer Marangoz ile konu hakkında bir söyleşi gerçekleştirdik. İlgiyle okuyacağınıza eminim...Yazının devamı için tıklayınız >>

Konferans: Kaos Anlayışına Giriş (video)

2010-05-27T22:46:00.004+03:00

Kırıkkale Üniversitesi 26.02.2008

Tıpta Devrim?

2010-01-28T23:30:00.006+02:00

Bütün bilim dalları içerisinde, bilimci olsun-olmasın herkesi yakından ilgilendiren belki de tek alan, tıbbi bilimlerdir. Canlı-cansız her varlığın bir ruhu olduğuna inanılan animist gelenekten antik çağlardaki Şamanlığa, geleneksel doğu tıbbından İslam tıbbına kadar insanlık tarihi boyunca birçok değişik isim ve yöntemlerle de olsa, insanı anlamak ve hastalıkları iyileştirmeye çalışmak amacıyla, insanoğlunun yaşama içgüdüsünü “bilme” yeteneğiyle birleştirmesine dayanan tıp bilimi önemini hiç yitirmedi. Bu gün dünyanın büyük bir kısmında olduğu gibi ülkemizde de yaygın kabul görmekte olan modern ve akılcı (rasyonel) tıp, aslında tüm tıp tarihinden bizlere ulaşabilen bilgilerin modern bilimsel yöntemin izin verdiği ölçüler içerisinde uygulanabilmesinden oluşmakta.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Akademisyen nedir ki?

2010-01-22T23:01:00.009+02:00

Akademisyen, akademik bişey yapan canlı cinsine verilen addır. Bu ad hangi kökten türemiş derseniz, konuyu hızla değiştiririm, çünkü Google’da aradım, bir şey çıkmadı.Neticede, akademisyenin akademiyle ilgili bir şey olduğunu bilmeniz şimdilik yeterli olacaktır sanıyorum. Zaten Türkiye’de akademisyenin ne olduğunu akademisyenler de bilmez. Ben sordum oradan biliyorum. Zira bu ülkede bu meslek accaip enteresan ve heyecan doludur (Bkz: Rafting Turizmi; Laparoskopi Kataloğu, Şebinkarahisar Üniversitesi Yayınları). Türkiye’de bir çok endemik çeşidi bulunan akademisyenlerin, dünyada bir eşi ve benzeri dahi yoktur. Şimdi onları biraz daha yakından tanıyalım, ne dersiniz? Efendim? Duyamıyorum… Ne?… Neyse…
Yazının devamı için tıklayınız >>

Okumuşların Bağnazlığı

2009-12-25T01:04:00.000+02:00

“The illiterate of the 21st century will not be those who cannot read and write, but those who cannot learn, unlearn, and relearn.”
(21. yüzyılın cahilleri, okuyup yazamayanlar değil, öğrenemeyen, öğrendiklerini değiştiremeyen ve her şeyi baştan öğrenemeyenler olacaktır) Alvin Toffler

Kamuoyu araştırmalarına bakınca bu aralar içim biraz “cız” ediyor. Konusu ne olursa olsun, araştırmada sorulan soruların sonuçlarını değerlendirirken, eğitim düzeyi önemli kriterlerden biri olarak değerlendirmeye alınır. Yani kişilerin verdikleri yanıtlar eğitim düzeylerine göre gruplanır ki, diğer faktörlerin yanında eğitim düzeyinin görüşleri nasıl etkilediğine dair bir fikir elde edilebilsin. Bu yaklaşım gayet bilimsel ve gereklidir de.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Korsana "hayır" derken...

2009-12-24T11:27:00.002+02:00

Korsan kavramı artık günlük hayatımızın neredeyse ayrılmaz bir parçası. Korsan terimi kısaca, sanat ve fikir ürünlerinin izinsiz ve yasadışı kopyalanması/dağıtılması olarak tanımlanıyor. Her ne kadar yasa dışı olsa da yakın zaman kadar orijinalinin beşte biri fiyatına alabileceğiniz korsan kitaplar, DVD’ler, içine 15-20 albüm sığdırılabilen MP3 DVD’leri sokaklarda rahatça satılıyordu. Şimdilerde sokaklarda bu tip tezgahlara çok fazla rastlayamıyorsanız, bunun nedeni korsanla olan mücadelenin etkinliği değil, evlerde geniş bant internet bağlantısının oldukça yaygın olarak kullanıma girmesidir aslında.
Yazının devamı için tıklayınız >>

İnsan Sinir Sistemi-1

2009-12-10T14:48:00.001+02:00

❶ ② ③Merkezi Sinir Sisteminin Genel Yapısı
İnsan merkezi sinir sistemi, evrende insanın bildiği en karmaşık biyolojik yapılanmadır. Milyarlarca sinir hücresi, bunların aralarındaki trilyonlarca bağlantı ve “yardımcı hücreler” olarak nitelenen glia hücreleri, sinir sisteminin ana yapısını oluşturur. Bu akıl almaz düzeydeki karmaşık yapı, bu günkü bilgilerimiz ışığında, tüm canlılık olaylarını ve davranışları düzenleyen bir ara-birim olarak görev yapar.

Sinir bilimleriyle uğraşan biri olarak, edindiğim her yeni bilginin beni garip bir hayret ve coşku içinde bırakması ve bilimin paylaşılarak büyüyeceğine olan inancımdan dolayı, konu ile yakından ilgili olmayanlar için, vücudumuzun yönetim merkezi konusundaki son bilgileri ve bunların muhtemel sonuçlarını elimden geldiğince aktarmaya çalışacağım.
Yazının devamı için tıklayınız >>

İnsan Sinir Sistemi-2

2009-12-09T14:58:00.003+02:00

① ❷ ③
Beyin Yarıküreleri ve Beyin
ARA BEYİN (Diencephalon): Beyin sapının üst kısmında, ara beyin denen bölge yer alır. Ara beyin, bildiğimiz o kıvrıntılı beyin yarım kürelerinin iç kısmını dolduran bir çok farklı bölgenin oluşturduğu bir yapılar topluluğudur. Bu bölgeler, açlık-susuzluk, vücudun iç dengesinin korunması, vücuttaki hormon sistemlerinin kontrolü, heyecanlar, duygusal tepkiler, duygulara göre vücudun iç ortamının düzenlenmesi gibi çok önemli fonksiyonlar yürütürler. Bu ara beyin bölgelerinin çoğu, az önce bahsettiğimiz, sıvı dolu beyin içi boşluklarının (ventriküllerin) etrafını sarmış vaziyette bulunur (Şekil 9).
Yazının devamı için tıklayınız >>

İnsan Sinir Sistemi-3

2009-12-08T15:23:00.001+02:00

① ② ❸
MERKEZİ SİNİR SİSTEMİNİN İNCE YAPISI Sinir sisteminin ana işini yürüten hücreler, nöron (=sinir hücresi) denen özel hücrelerdir. Bu hücreler, istisnaları olmak üzere, bir gövde, ağaç gibi yan dallar (dendritler) ve bir de, bazen dallanabilen ve hücrenin “kararlarını” diğerlerine ileten, tek bir uzantı (akson)dan oluşurlar. Nöronlar, görevleri ve bulundukları yerlere göre çok değişik şekil ve kimyasal içerik farkları gösterirler. Hücrenin gövde kısmında bulunan çekirdek, hücrenin temel işlevlerini belirleyen ve DNA molekülü üzerinde kodlanmış halde bulunan genetik bilgiyi içerir. DNA üzerindeki bilgi, hücrenin bulunduğu ortama, ortamdaki değişimlere ve hücrenin iç çevresine bağlı olarak deşifre edilerek, hücre içi olayların meydana gelmesini sağlar. Bu şifre, bir insanın tüm hücrelerinde aynı olmasına rağmen, farklı hücrelerde farklı kısımları kullanılarak, hücrelerin farklı yapı ve işlev sahibi olmasını mümkün kılar. Çekirdekteki DNA molekülünden ihtiyaç anında çıkan bilgi, ribozom ve endoplazmik retikulum dediğimiz hücre içi organcıklarda, hücrenin işlevlerini düzenleyen proteinler haline çevrilir. Bu proteinler de, hücre içi olayları etkileyerek, hücrenin fonksiyonunu etkilerler.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Bir İktidar Aracı Olarak Darwin’cilik (Yahut Anti-Darwin’cilik)

2009-10-23T14:21:00.000+03:00

Bitmeyen evrim tartışmasının yüz ellinci yılını devirmişiz. Darwin’in doğumunun iki yüzüncü, Türlerin kökeni adlı yapıtını yazmasının da yüz ellinci yılı vesilesiyle UNSECO 2009 yılını Darwin yılı olarak ilan etmişti. Ülkemizde de birçok üniversitede bir süreden beri Darvin ve Evrim Kuramına ilişkin faaliyetlerin artışı göze çarpmakta. Fakat en son, TÜBİTAK’ın Mart 2009 tarihli Bilim ve Teknik dergisinde meydana gelen “Darwin sansürü” iddiaları, meseleyi yeniden kamuoyunun gündemine taşıdı. Konuyla ilgili tartışmalara aşina olanlar için olan bitenin yeni veya şaşırtıcı olan bir yönü pek yoktu aslında.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Seküler Eğitim ve "Evrim"

2009-10-22T14:15:00.000+03:00

Günden güne ortaya çıkan şok gelişmelerle sarsılan gündemimiz içinde bir süredir ön saflarda gözükmeyen evrim-yaratılış-akıllı tasarım tartışmaları, her şeye rağmen arka planda ve sadece ülkemizde değil, tüm dünyada devam ediyor. Ülkemizde de özellikle Radikal gazetesi genel yayın yönetmeni İsmet Berkan, bu konuyu gündemde tutmaya yönelik yazılar kaleme alan isimlerden birisi.

Dünyada bu tartışmayı gündemin ön sıralarına taşıyan son büyük olaylardan biri, 2005 yılında Amerika’nın Pennsylvania eyaletine bağlı Dover bölgesinde görülen bir davaydı.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Hayat hikayem :)

2009-07-01T12:54:00.005+03:00

Bu sayfada kısa hayat hikayemi bulacaksınız. Bakalım doğumunu takip eden 38 yıl boyunca Sinan Canan’ın başına gelen önemli hadiseler neymiş? [Pek standart olmayan kronolojik süreç ise şurada]

Adım Sinan CANAN. Bu ismi ben seçmedim ama, herhalde ben seçsem daha iyisini seçemezdim. Gayet kafiyeli ve de hoş (ama kesinlikle bakan veya üst düzey bir general adı olmamalı. Eski üniversitemin dekanlık koordinatörlüğünde çalışan Hatice hanım, adımın “piyanist şantör” adı gibi olduğunu söylemişti. Gurur duydum!). Önce adımı Murat koyacaklarmış ama, amcam demiş ki, “yahu şimdi çocukla Murat 124 diye dalga geçerler. Başka bişi olsun adı…”.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Sayısal Fotoğrafın Öğrettikleri

2009-01-27T22:57:00.009+02:00

Derler ya “bizim zamanımızda yoktu” diye, henüz bu yaşımda bu lafı bu kadar çok kullacağım gelmezdi aklıma. Cep telefonları, plazma-LCD-LED televizyonlar, uydu yayınları, sayısal (dijital) fotoğraf makinaları, sabit diskli, DVD'li kameralar… Hala söylerken garip geliyor ama, gerçekten de bunların hiç biri “bizim zamanımızda yoktu”!

Günümüzde teknolojinin başdöndürücü ilerlemesi, yaşam tarzımızda da ilginç dönüşümlere de neden oluyor. Bu değişimlerin hepsi de maalesef çok olumlu değil. Cep telefonları örneğin, artık neredeyse çocuklarda bile birer tane var; fakat sosyal iletişim gittikçe zayıflıyor, arayıp hal-hatır sormayı unuttuğumuz dostların sayısı gün geçtikçe kabarıyor. Yahut televizyonlar; bolca kanal mevcut, fakat bir şeyler öğrenebileceğiniz yayınların sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Kaos teorisi ve "Salih Amca"

2009-01-23T20:28:00.002+02:00

Yarın şöyle güzel bir piknik yapmayı düşünüyorsunuz. Yapacağınız ilk işlerden bir tanesi, piknik için alış veriş yapmadan önce, televizyon veya radyodan ‘hava durumu’na bir göz atmak olur genellikle. Öyle ya, güzel beklentilerle çıkılan bir piknikten sırılsıklam bir halde kaçarak eve dönmek pek de hoş olmayacaktır. Peki, her gün izlemeye alıştığımız bu hava raporları nasıl elde ediliyor?

Meteoroloji bilimi oldukça karmaşık değişkenlerle uğraşır. Sürekli olarak havadan ve karadan alınan yüzlerce ölçümle, önümüzdeki birkaç günün hava tahmini yapılmaya çalışılır.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Kuantum Fiziği ve Sinirbilimleri

2008-12-26T23:44:00.009+02:00

Yeni bilimlerin ışığında en eski sorular…
İnsan sinir sistemi, evrende insanoğlunun bildiği en karmaşık maddesel yapılanmadır. Evreni algılayan, daha doğrusu, evrenin tanık olduğu tüm olay ve bileşenlerini beyninin zihinsel dehlizlerinde kurgulayan insanın yaşadığı evreni tam olarak anlayabilmesi, bizzat kendi zihnini anlayamadan mümkün olmayacak gibi gözüküyor. Evreni gözleyen, deneyler yapan, ipuçlarını birleştirerek sonuçlar türeten, kendi varoluşunun anlamı üzerinde nesillerdir kafa yoran ve insanı insan yapan bu zihin, belki de karşısındaki en çetin sorunla yüzyüze şu anda: Kendi kendinin gerçek mahiyetini anlayabilmek…

Bu mümkün müdür bilinmez; fakat mümkün olmasa bile, bu yönde atılan her adım, her yeni anlayış parçacığı insanoğlunun kendisi ve içinde yaşadığı evrenle olan diyaloguna büyük bir katkı sağladı ve sağlamaya devam ediyor. Bildiklerimizden çok fazla bilmediklerimiz, doğrularımızdan çok fazla yanlışlarımız var. Fakat gerçekten bilme arzusu ve merakıyla yola devam ettikçe, bize sunulan bu muhteşem evrenin gerçek anlamını çözme yolculuğu hepimize açık. Belki bir çoğumuz bu yolculukta istediğimiz yanıtları alamadan bu hayata veda edeceğiz. Fakat olsun, bu kutsal yolda birkaç adım da olsa yürüyebilmiş olmak, onur olarak bize yeter…
Yazının devamı için tıklayınız >>

Fraktal Geometri - Kaosun Resmi

2008-12-02T20:23:00.009+02:00

Her şey, Benoit Mandelbrot’un kafasında oluşan ve aslında basit gibi görünen bir soru ile başladı: İngiltere’nin kıyı uzunluğu ne kadardır? Yanıtı bulmak için yapılabilecek ilk şey, ölçeği belli bir harita bulduktan sonra, buradan kıyı şeridinin uzunluğunu, sözgelimi bir iple ölçmek ve sonucu haritanın ölçeğiyle çarparak, kıyı uzunluğunu hesaplamak olabilir. Peki, kıyı şeridinin uzunluğu ‘gerçekte’ ne kadardır? Kıyı şeridinin uçaktan çekilmiş bir dizi fotoğrafı ile daha doğru bir ölçüm yapabilirsiniz; şüphesiz bu değer, harita üzerinde hesaplanandan biraz daha büyük çıkacaktır. Biraz daha ileri gidip, tüm kıyıyı adım adım ölçtüğünüzü düşünelim; bu durumda ne kadarlık bir uzunluk hesaplayabilirsiniz?
Yazının devamı için tıklayınız >>

Kaos Nedir? (çeviri)

2008-12-01T20:17:00.000+02:00

Fizikte kaos, özel bir anlamı olan, günlük kullanımdaki anlamından farklı bir anlama sahip bir kelimedir. Bir fizikçi için “kaotik hareket” ifadesi, aslında fiziksel bir sistemin hareketinin görünüşte çılgınca ya da vahşice olmasıyla kesinlikle ilgisizdir. Esasen kaotik bir sistem yumuşak ve düzenli görünümlü bir davranış sergileyerek evrilebilir. Bunun yerine kaos, sistemin davranışı hakkında uzun vadeli doğru tahminlerde bulunmanın mümkün olup olmadığı konusu ile ilgilidir. Fiziğin 400 yılı boyunca fizik kanunları, doğadaki neden ve sonuç arasındaki tam bağlantıyı yansıttılar. Dolayısıyla yakın zamanlara kadar, başlangıç koşulları yeterince iyi bir şekilde bilindiği takdirde herhangi bir fiziksel sistem hakkında her zaman uzun vadeli doğru tahminler yapılabileceği varsayılıyordu. Doğadaki kaotik sistemlerin yaklaşık yüz yıl kadar önce keşfedilmesi bu anlayışın kökten yıkılmasına neden oldu.

Yazının devamı için tıklayınız >>

Toplumsal Sözyitimi

2008-10-11T11:37:00.002+03:00

‘Celbedilmiş Toplumsal Sözyitimi (induced social aphasia)’, çoktan teşhisi konmuş olan ve bilinçli olarak pek fazla bilinmese de, günlük yaşamımızı derinden etkileyen bir toplumsal hastalığın adı.

Sözyitimi (aphasia/afazi: latince; a-olumsuzluk eki; phasis: konuşma) aslında tıbbi bir terimdir: İnsan beynini diğer canlılardan büyük oranda ayıran en önemli özelliklerden birisi olan ‘lisan’ özelliğinin bozukluklarını tanımlamakta kullanılan genel bir terim.

Beyin kabuğumuzda, adına ‘lisan’ dediğimiz bu karmaşık mekanizmayı yürüten bir takım merkezler bulunur. Bu merkezler, görme ve işitme duyuları başta olmak üzere, duyusal yollardan algılanan verilerden yola çıkarak, kelimeleri algılama, anlamlarını kavrama, uygun anlamlı kelime dizileri üretme ve bunları konuşarak ifade etme şeklinde özetlenebilecek bir takım karmaşık süreçleri yönetirler.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Doktor, tabip, hekim

2008-10-02T11:41:00.002+03:00

Tıp ve hekimlik mesleği dünyanın şüphesiz en zor, en derin bilgi gerektiren mesleklerinden birisi, belki de birincisi. Uzmanlığı olsun olmasın bir hekim, insan gibi karmaşık bir malzemeyle uğraşarak, hem onun hastalıklarını teşhis ve tedavi etmek, hem de hasta olmadan önce sağlıklı yaşayabilmenin yolunu ona göstermek amacına yönelik bir eğitim almak zorunda. Bu eğitimi sonucunda, her ne kadar pratikte mümkün olmasa da, eğitimlerini tamamladıkları ön kabulü ile, insan bedeni üzerinde tedavi amaçlı çeşitli tasarruflarda bulunma yetkisi veriliyor tıp fakültesi mezunlarına.
Türkçe’de tıp fakültesinden mezun olarak tababet mesleği icra eden kişilere genellikle doktor diyoruz. Hekim ve tabib sözcükleri de daha seyrek olmakla birlikte kullanılan diğer tanımlamalar. Biz bu kelimelerin hepsini eş anlamlı olarak “tıp fakültesinden mezun, temel tıbbi bilgilere sahip ve tıp diplomasına sahip kişi” anlamında kullanmaktayız. Şimdi önce bu kelimelerin anlamlarına kısaca bir bakalım.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Fizyoloji hocası olmak...

2008-09-25T20:44:00.001+03:00

Fizyoloji “yaşamın mantığı”nı anlamaya dayanan bir temel bilim dalıdır. Sadece tıbbın en temel derslerinden birisi olmakla kalmaz, canlılıkla ilgili (biyoloji, sağlık bilimleri, spor bilimleri ve sağlık hizmetleri gibi) tüm bilimlerde temel bir konu olarak vazgeçilmez bir öneme sahiptir. Bir benzetme yapmak gerekirse, tüm bilimler içinde fizik biliminin yeri ne ise, yaşam bilimleri için de fizyoloji aynı konumdadır. Canlı bedenin normalde nasıl çalıştığını bilmezseniz, onunla ilgili hiçbir şeyi anlamanız mümkün olmaz.
Yazının devamı için tıklayınız >>

Merakın oku: Tecessüs

2008-09-24T11:50:00.001+03:00

Yıllar evvel, ne olduğu hakkımda hiç bir fikrim olmadan, sorumsuz bir mirasyedinin elindeki tarihi bir konak misali ellerim arasına düşen bir kitapta gördüm ilk kez ” tecessüs” kelimesini. Amacım -şimdi bildiğimi sandığım anlamıyla- okumak bile değilken, sadece göz gezdiriken aldı gözümü, bu anlamını bilmediğim, ama nedense gözümü üzerine bağlayan, kendini ilk görüşte ezberleten bu kelime…
Yazının devamı için tıklayınız >>

Kardelen Köyü

2008-09-21T11:46:00.003+03:00

Kardelen köyü, Ankara merkeze 20 km uzaklıkta, Eskişehir yolu güzergahında dik bir yamaca kurulmuş olan ilginç bir köy. 90’ların sonunda kurulmuş olan köyün nüfusunda zaman içinde değişiklikler olsa da, Kardelen köyü şu anda toplam 60 haneden oluşan orta büyüklükte bir köy. Hanelerden 55′inde aileler otururken, 4 hanede üniversitede okuyan bekar öğrenciler ve bir hanede de köyün muhtarı Habib bey ve ailesi oturuyor. Köyün aileleri genellikle “çekirdek aile” dediğimiz tipte; ana-baba ve çocuklardan müteşekkil yani. Çok az hanede bir-iki kuşak önceki bireyler de olmasına rağmen sayıları çok az. Bazı haneler kiracıları barındırırken, çoğunda hane sahipleri oturuyor. Evler, klasik köy evlerine nazaran oldukça lüks ve geniş.
Yazının devamı için tıklayınız >>